Petrol fiyatları, İran'ın Basra Körfezi'nde iki ticari tankere düzenlediği saldırının ardından varil başına 90 doların üzerine çıkarak son üç ayın en yüksek seviyesine ulaştı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) açıklamasına göre, İran Devrim Muhafızları'na ait sürat tekneleri uluslararası sularda seyreden Liberya bandıralı iki tankere roketatar ve drones ile saldırdı. Olayda can kaybı yaşanmazken, tankerlerden birinde hafif hasar oluştuğu bildirildi. ABD yönetimi, saldırıya karşılık olarak Suriye ve Irak'taki İran destekli milis gruplarına ait altı hedefi vurduğunu duyurdu. Pentagon Sözcüsü Patrick Ryder, operasyonlarda üç Amerikan askerinin hafif yaralandığını, ancak saldırıların başarılı olduğunu belirtti. Brent petrol, Londra borsasında yüzde 3,2 artışla 91,40 dolardan işlem görürken, Batı Teksas türü ham petrol (WTI) 87,80 dolara yükseldi. Analistler, bölgedeki gerilimin sürmesi halinde petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
İran'ın tanker saldırıları, ülkenin nükleer programı konusunda uluslararası müzakerelerin çıkmaza girmesi ve ABD'nin yaptırımlarını sıkılaştırması sonrası tırmanan bir dizi gerilimin son halkası. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, saldırılarla ilgili herhangi bir sorumluluk kabul etmezken, ABD'yi "bölgede istikrarsızlık yaratmakla" suçladı. İran'ın BM Büyükelçisi Emir Said İravani, Güvenlik Konseyi'ne gönderdiği mektupta, saldırıların İran karşıtı bir komploya dayandığını iddia etti. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ise yaptığı açıklamada, "İran'ın bu provokasyonu, uluslararası deniz ticaretine yönelik en ciddi tehditlerden biridir. Gerekli tüm tedbirleri alacağız," dedi.
Öte yandan, İsrail-Lübnan sınırındaki Hizbullah çatışmaları ve Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, bölgedeki enerji nakil hatlarını tehdit etmeye devam ediyor. Bu hafta başında Suudi Arabistan, İran destekli Husilerin bir petrol tankerine düzenlediği drone saldırısı sonrası Kızıldeniz'deki sevkiyatları geçici olarak durdurdu. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol arzının günde 1,5 milyon varil azalabileceği uyarısında bulundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Petrol fiyatlarındaki bu yükseliş, dünyanın dört bir yanında enflasyon endişelerini yeniden alevlendirdi. Amerikan Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell, Kongre'ye sunduğu raporda, enerji fiyatlarının yükselmesinin faiz indirimi beklentilerini geciktirebileceğini belirtti. Avrupa Merkez Bankası (ECB) de benzer bir açıklama yaparak, petrol şokunun Euro Bölgesi'nde resesyon riskini artırdığını duyurdu. Asya'da ise Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları, artan maliyetlerin ekonomilerini olumsuz etkileyeceği endişesiyle alternatif tedarik yolları arıyor. Rusya'nın Ukrayna savaşı nedeniyle uygulanan yaptırımlar, küresel petrol piyasasında zaten bir arz sıkıntısı yaratmışken, İran gerilimi durumu daha da kritik hale getiriyor. Uzmanlara göre, ABD'nin İran'a karşı askeri seçenekleri masada tutması, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yeniden gündeme getirebilir. Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu stratejik geçit, daha önce de benzer krizlerde kullanılmıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrol ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak, fiyatlardaki bu artıştan doğrudan etkilenecektir. Brent petroldeki her 10 dolarlık yükseliş, Türkiye'nin cari açığını yaklaşık 5 milyar dolar artırmaktadır. Ayrıca, İran ile komşu olan Türkiye, bu gerilimin sınır güvenliğine ve enerji ticaretine yansımalarını yakından izlemektedir. Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ithalatı ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi, olası bir çatışma ortamında sekteye uğrayabilir. Ankara, bir yandan ABD ile müttefiklik ilişkisini sürdürürken, diğer yandan İran'la diyalog kanallarını açık tutmaya çalışmaktadır. Enerji Bakanlığı yetkilileri, mevcut stokların yeterli olduğunu ancak krizin uzaması halinde alternatif tedarikçilerle görüşmelere başlanacağını belirtmiştir. Türkiye'nin bu krizde denge politikası izlemesi, hem ekonomik hem de diplomatik açıdan hayati önem taşımaktadır.
