İngiltere, Fransa ve Almanya liderleri, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yaptıkları ortak açıklamada, Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesi için iki ülke arasında doğrudan müzakerelere başlanmasını desteklediklerini duyurdu. Açıklamada, bu diyaloğun aktif ABD ve Avrupa katılımıyla gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulandı. Üç Avrupalı lider, ateşkesin sağlanması ve ardından daha kapsamlı barış görüşmelerine zemin hazırlanması için Ukrayna ve Rusya arasında doğrudan bir diyalog kanalı açılması fikrini onayladı.
Gelişmenin arka planı
Söz konusu destek, Ukrayna savaşının üçüncü yılına yaklaşılırken Batılı müttefikler arasında artan diplomasi trafiğinin bir parçası olarak geldi. Ukrayna, Rusya'nın 2022 yılında başlattığı geniş çaplı işgalin ardından, toprak bütünlüğü ve egemenliği konusunda taviz vermeyeceğini defalarca dile getirmişti. Ancak son aylarda, özellikle kış aylarında enerji altyapısına yönelik Rus saldırıları ve cephedeki yıpratıcı çatışmalar, Kiev yönetimini uluslararası toplumdan daha somut adımlar beklemeye itti.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Zelenskiy ile yaptıkları ortak görüşmede, Ukrayna'nın egemenliğine ve bağımsızlığına olan bağlılıklarını yinelerken, aynı zamanda savaşın diplomatik yollarla sona erdirilmesi için yeni bir girişim başlatılması gerektiğinin altını çizdi. Liderler, Moskova'nın müzakere masasına oturmaya ikna edilmesi konusunda fikir birliğine vardıklarını ancak bunun için Batı'nın aktif arabuluculuğu ve baskısının şart olduğunu ifade etti.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD Başkanlık seçimlerinin ardından Washington'un Ukrayna politikasında bir değişiklik olabileceği spekülasyonlarının arttığı bir dönemde geldi. Donald Trump'ın yeniden başkan seçilmesi halinde Ukrayna'ya yardımı azaltabileceği ve Rusya ile doğrudan müzakereleri teşvik edebileceği yönündeki iddialar, Avrupalı liderleri harekete geçirdi. Bu nedenle, İngiltere, Fransa ve Almanya'nın inisiyatifi, hem Kiev'e destek sinyali vermek hem de olası bir Amerikan geri çekilmesine karşı Avrupa'nın inisiyatif alması olarak yorumlanıyor.
Rusya'nın, işgal altındaki Ukrayna topraklarında ilhak referandumları düzenlemesi ve savaşın başından bu yana ilan ettiği hedeflerden taviz vermeyeceğini açıklaması, doğrudan müzakerelerin önündeki en büyük engel olarak görülüyor. Kremlin, şu ana kadar Ukrayna'nın NATO üyeliğinden vazgeçmesi, Rusça'nın resmi dil olarak tanınması ve işgal altındaki dört bölgenin Rusya'ya ait olduğunun kabulü gibi ön koşullar öne sürmüştü. Ukrayna ise bu taleplerin hiçbirini kabul etmeyeceğini belirtiyor.
Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi küresel güçlerin arabuluculuk çabaları da devam ederken, Batılı ülkelerin bu yeni girişimi, Ukrayna savaşının çözümünde denklemde birden fazla aktörün rol oynayabileceği bir döneme işaret ediyor. Avrupa Birliği'nin yeni savunma ve dış politika şefi Kaja Kallas da, barış için Ukrayna'nın egemenliğini koruyacak bir çerçeve üzerinde çalıştıklarını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, savaşın başından bu yana hem Ukrayna hem de Rusya ile dengeli bir politika izleyerek arabulucu rolü üstlenmeye çalışıyor. İngiltere, Fransa ve Almanya'nın doğrudan müzakereler çağrısı, Türkiye'nin daha önce İstanbul'da ev sahipliği yaptığı müzakereleri ve tahıl koridoru anlaşmasını hatırlatıyor. Bu yeni girişim, Türkiye'nin Karadeniz güvenliği ve enerji koridorları üzerinden etkilendiği Ukrayna krizinde, Ankara'nın arabuluculuk pozisyonunu güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin NATO içindeki konumu ve Rusya ile enerji ticaretindeki bağımlılığı, çok boyutlu bir değerlendirme gerektiriyor. Bu gelişme, Ankara'nın Batı ve Moskova arasındaki hassas dengesini yeniden test edebilir.
