ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'la yeni bir nükleer anlaşmayı kabul etmekten başka seçeneği olmadığını belirtti. Financial Times'a (FT) verdiği mülakatta Trump, “Netanyahu'nun başka seçeneği yok” ifadesini kullandı. ABD lideri, İsrail'e Tahran'a karşı misilleme yapmama çağrısında bulundu ve “Ben kozları elimde tutuyorum” diyerek süreçteki belirleyici rolüne vurgu yaptı. Trump'ın açıklamaları, İran'ın nükleer programına ilişkin diplomatik çabaların yoğunlaştığı bir döneme denk geldi.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, 2018'de İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) çekilmiş ve Tahran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Ancak son haftalarda, ABD'nin İran'la yeni bir anlaşma için görüşmelere sıcak baktığı yönünde sinyaller geliyor. Trump, FT'ye verdiği demeçte, İran'ın nükleer silah edinmesini engelleyecek bir anlaşma için çalıştığını ve bu konuda Netanyahu'yu ikna etmeye çalıştığını ima etti. İsrail Başbakanı, İran'ın nükleer tehdidine karşı askeri seçeneklerin masada olduğunu sık sık vurgularken, Trump'ın çağrısı iki müttefik arasında taktiksel bir ayrışma olarak yorumlandı.
FT mülakatında Trump, “Netanyahu'ya, ‘Bunu yapma’ dedim. Ona ‘Yapma’ dedim. Ben kozları elimde tutuyorum” ifadelerini kullanarak, İsrail'i misillemeden caydırdığını öne sürdü. Trump, İran'la yapılacak bir anlaşmanın bölgede istikrarı artıracağını ve ABD'nin çıkarlarına hizmet edeceğini savundu. Ancak, Netanyahu hükümetinden henüz resmi bir yanıt gelmedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın açıklamaları, Ortadoğu'da dengeleri değiştirme potansiyeli taşıyor. İran ve İsrail arasındaki gerilim, son aylarda İran'ın nükleer programındaki ilerlemeler ve İsrail'in Tahran'a yönelik suikast ve sabotaj eylemleriyle tırmanmıştı. ABD'nin aracı rolü üstlenmesi, İran'ın uluslararası toplumla yeniden entegrasyonunu hızlandırabilir. Ancak, İsrail'in güvenlik endişeleri ve İran'ın nükleer silah kapasitesine yaklaşması, müzakereleri karmaşıklaştırıyor. Bölge ülkeleri, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, olası bir anlaşmanın sonuçlarını dikkatle izliyor.
Küresel ölçekte, Trump'ın bu hamlesi, ABD'nin İran politikasında yumuşama olarak yorumlanabilir. Ancak, yeni anlaşmanın kapsamı ve içeriği henüz net değil. Uzmanlar, mevcut JCPOA'dan farklı olarak, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel faaliyetlerini de kapsayan daha geniş bir anlaşma olabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji ihtiyacının bir kısmını İran'dan karşılaması nedeniyle bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. ABD-İran anlaşması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebileceği gibi, İran'la ticaret hacmini de artırabilir. Ancak, İsrail ve ABD'nin İran politikalarındaki uyum, Türkiye'nin bölgesel dengeleri yönetme kabiliyetini etkileyebilir. Türkiye, İran'la ilişkilerinde dikkatli bir denge politikası izlerken, bu tür bir anlaşmanın bölgedeki gerilimi azaltması, Türkiye'nin güvenlik kaygılarını da hafifletebilir.
