Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, bir Ukrayna askeri birliğine verdiği isimle Polonya'da büyük bir siyasi fırtına kopardı. Polonya Devlet Başkanı Karol Nawrocki, Zelenskiy'nin bu kararının ardından kendisine daha önce verilen Polonya'nın en yüksek devlet nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı'nın geri alınmasını talep etti. Bu gelişme, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşında iki ülke arasında sık sık yaşanan tarihsel gerilimleri yeniden gündeme taşıdı. Polonya Başbakanı Donald Tusk'ın bu krizi yatıştırıp yatıştıramayacağı merak ediliyor.
Gelişmenin arka planı: Bir askeri birlik tartışması
Zelenskiy, geçtiğimiz günlerde Ukrayna Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki bir birliğe, Polonya'nın tarihsel hafızasında son derece hassas bir figür olan Roman Şuhevych'in adını verdi. Şuhevych, II. Dünya Savaşı sırasında Ukrayna Milliyetçiler Örgütü'nün (OUN) bir fraksiyonuna liderlik eden ve Polonyalı sivillere karşı etnik temizlik eylemleriyle suçlanan bir isimdir. 1940'larda Volhynia bölgesinde 100.000'e yakın Polonyalının katledilmesinden sorumlu tutulan Ukrayna İsyan Ordusu'nun (UPA) önde gelen komutanlarından biriydi. Polonya, bu olayları soykırım olarak tanımlarken, Ukrayna tarihsel hafızasında Şuhevych bir bağımsızlık savaşçısı olarak görülmektedir.
Bu adlandırma, Polonya'da hem sağ hem sol kesimlerden sert tepkilere neden oldu. Polonya Devlet Başkanı Karol Nawrocki, yaptığı açıklamada "Zelenskiy, bu kararıyla Polonya'ya ve Polonya halkına saygısızlık etmiştir. Kendisine verilen Beyaz Kartal Nişanı, bu tür bir eylemi hak eden birine verilmiş olamaz" ifadelerini kullandı. Nawrocki, nişanın iptali için yasal süreci başlatacağını duyurdu. Beyaz Kartal Nişanı, Polonya'nın en yüksek sivil ve askeri nişanı olup, devlet başkanlarına ve diğer devlet adamlarına verilmektedir.
Polonya Başbakanı Donald Tusk ise daha temkinli bir dil kullanarak krizi yumuşatmaya çalıştı. Tusk, "Polonya-Ukrayna ilişkileri, Rusya'ya karşı ortak mücadelemizde hayati önem taşıyor. Tarihsel meseleleri kullanarak bu dayanışmayı zedelemek kimseye fayda sağlamaz" dedi. Ancak Tusk'ın bu girişiminin, Nawrocki'nin milliyetçi tabanı üzerinde ne kadar etkili olacağı belirsiz.
Bölgesel ve küresel boyut: Tarihsel yaralar ve jeopolitik dengeler
Ukrayna-Polonya ilişkileri, özellikle Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhak etmesi ve 2022'de başlattığı tam ölçekli işgalden sonra stratejik bir önem kazandı. Polonya, Ukrayna'nın en büyük askeri ve siyasi destekçilerinden biri haline geldi. Milyonlarca Ukraynalı mülteci Polonya'da barındı, Polonya Ukrayna'ya ağır silahlar sevk etti ve NATO içinde Ukrayna'nın en güçlü savunucusu oldu. Ancak bu yakın işbirliği, iki ülke arasındaki tarihsel travmaları tamamen ortadan kaldıramadı.
Volhynia katliamları, her iki ülkede de farklı anlatılarla hatırlanıyor. Polonya'da bu olaylar neredeyse her yıl resmi törenlerle anılırken, Ukrayna'da ise daha çok bastırılmış bir konu olarak kalmaya devam ediyor. Zelenskiy'nin bu adımı, Polonya'daki Ukrayna karşıtı duyguları körükleme riski taşıyor. Ayrıca, iki ülke arasındaki ilişkilerin daha da gerilmesi, Rusya'ya karşı oluşturulan 'dayanışma cephesine' zarar verebilir. Rusya'nın bu tür tarihsel tartışmaları kullanarak iki ülkeyi birbirine düşürme stratejisi, Zelenskiy'nin bu kararıyla yeni bir fırsat bulmuş olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Ukrayna-Polonya ittifakının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor. Türkiye, Karadeniz bölgesinde Rusya'ya karşı Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü savunan ve aynı zamanda Polonya ile NATO müttefiki olan bir ülke olarak, bu iki ülke arasındaki gerilimden doğrudan etkilenebilir. Ukrayna'nın batıdaki en önemli destekçisinin zayıflaması, savaşın seyrini değiştirebilir ve Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, bu tür tarihsel tartışmaların bölgesel istikrarı bozma potansiyeli, Türkiye'nin Karadeniz güvenliği ve enerji koridorları açısından da endişe vericidir. Ancak Türkiye'nin bu krize doğrudan müdahil olması beklenmemekle birlikte, her iki ülkeyle iyi ilişkilerini kullanarak yapıcı bir rol üstlenebilir.
