Küresel havacılık sektörünün en önemli buluşmasında, havayolu yöneticileri jet yakıtı fiyatlarının inatla yüksek seyretmesi ve talepteki yavaşlama nedeniyle kış aylarında kapasite kesintilerine gitmek zorunda kalacaklarını açıkladı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği'nin (IATA) yıllık toplantısında bir araya gelen sektör temsilcileri, özellikle Avrupa ve Asya'da artan operasyonel maliyetlerin karlılığı tehdit ettiğini vurguladı. Bir havayolu CEO'su, 'Boş uçakları uçuramazsınız' diyerek, doluluk oranlarının düştüğü rotalarda seferlerin iptal edileceğini belirtti. Kış tarifelerinde yüzde 10'a varan kapasite düşüşü beklenirken, bilet fiyatlarında da artış sinyali var.
Yakıt maliyetleri sektörü zorluyor
Jet yakıtı fiyatları, 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşı sonrası yaşanan zirveden gerilemiş olsa da tarihsel ortalamaların hâlâ yüzde 40 üzerinde seyrediyor. Brent petrolün varil fiyatının 85 dolar civarında dalgalanması ve rafineri marjlarındaki artış, havayollarının yakıt giderlerini toplam maliyetlerin yüzde 30'una çıkardı. Düşük maliyetli taşıyıcılar bu durumdan daha fazla etkilenirken, uzun mesafe uçuşları yapan geleneksel havayolları da karlılık endişesi yaşıyor. IATA verilerine göre, küresel havacılık sektörünün 2024 yılı net karının 25,7 milyar dolar olması bekleniyor ancak bu rakam, yıl başındaki tahminlerin altında. Kurum, yakıt fiyatlarındaki belirsizliğin en büyük risk faktörü olduğunu belirtiyor. Özellikle Avrupa'da ek çevresel düzenlemeler ve karbon vergileri de maliyetlere eklenince, birçok havayolu kış sezonunda daha az sefer yapmayı planlıyor.
Toplantıda konuşan Air France-KLM CEO'su Benjamin Smith, 'Önümüzdeki kış çirkin olacak' ifadesini kullanarak, talebin pandemi sonrası toparlanmasının yavaşladığını ve özellikle iş seyahatlerinin henüz eski seviyesine ulaşmadığını söyledi. Benzer şekilde, Lufthansa CEO'su Carsten Spohr, Avrupa iç hatlarında kapasite fazlası olduğunu ve bu rotalarda rekabetin karlılığı yok ettiğini dile getirdi. Asya-Pasifik bölgesinde ise Çin'in yavaş ekonomik büyümesi ve Japonya'daki zayıf talep, taşıyıcıları rotaları yeniden değerlendirmeye itiyor.
Küresel talep ve bölgesel farklılıklar
Uluslararası yolcu talebi, 2024 yılının ilk yarısında 2019 seviyelerinin yüzde 4 üzerine çıkmış olsa da, bu büyüme hızı beklentilerin gerisinde kaldı. Özellikle Kuzey Amerika ve Ortadoğu pazarları güçlü performans sergilerken, Avrupa ve Asya'da talep daha kırılgan. Avrupa'daki havayolları, yüksek havalimanı ücretleri ve hava trafik kontrol grevleri nedeniyle ek maliyetlerle karşı karşıya. Ryanair gibi düşük maliyetli taşıyıcılar, kış aylarında daha az uçağı hizmete sokarak maliyetleri düşürmeyi planlıyor. Öte yandan, Körfez bölgesindeki havayolları (Emirates, Qatar Airways, Etihad) uzun mesafe ağları sayesinde daha dirençli görünüyor. Ancak onlar da Çin ve Hindistan başta olmak üzere Asya pazarlarındaki yavaşlamadan etkileniyor. IATA Genel Müdürü Willie Walsh, 'Talep hâlâ artıyor ama yakıt maliyetleri karlılığı sınırlıyor. Sektörün kış aylarında disiplinli kapasite yönetimi yapması şart' dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türk Hava Yolları (THY), küresel kapasite kesintilerinin yaşanacağı bir kış döneminde avantajlı konumda olabilir. THY'nin geniş uçuş ağı ve güçlü İstanbul merkezi, özellikle Avrupa-Asya bağlantılarında talep kaymasından faydalanmasını sağlayabilir. Ancak yüksek yakıt fiyatları THY'nin de maliyetlerini artırıyor; şirket bu nedenle yakıt tasarruflu yeni nesil uçaklara yatırım yapıyor. Ayrıca Türkiye, turizm sezonunun kışa yayılması çabaları kapsamında havayolu seferlerini çeşitlendiriyor. Öte yandan, Avrupa'daki havayollarının kapasite düşürmesi, THY'nin Avrupa içi hatlardaki pazar payını kısa vadede olumlu etkileyebilir. Ancak küresel ekonomik yavaşlama, Türkiye'ye olan talebi de etkileyebileceğinden, THY'nin esnek bir kapasite planlaması yapması gerekiyor.
