Dünyanın en büyük ikinci palmiye yağı üreticisi Malezya'da, palmiye yağı stokları son beş ayın en hızlı artışını kaydetti. Ülkede ihracatta yaşanan keskin düşüş, üretimdeki yavaşlamayı gölgede bırakarak stokların beklenenden daha fazla birikmesine neden oldu. Bu gelişme, küresel bitkisel yağ piyasalarında fiyat baskısı yaratırken, başta Hindistan, Çin ve Avrupa Birliği olmak üzere büyük alıcı ülkelerin talebindeki zayıflamanın altını çiziyor.
Gelişmenin arka planı
Malezya Palmiye Yağı Kurulu (MPOB) verilerine göre, ülkenin palmiye yağı stokları bir önceki aya kıyasla yüzde 6,2 artarak 1,83 milyon tona yükseldi. Bu artış, Şubat ayından bu yana görülen en büyük aylık artış olarak kayıtlara geçti. Beklentilerin üzerinde gerçekleşen stok artışında, ihracattaki yüzde 9,3'lük düşüş etkili oldu. Malezya'nın palmiye yağı ihracatı, temmuz ayında 1,35 milyon tona gerileyerek Haziran ayındaki 1,49 milyon tona kıyasla önemli bir düşüş kaydetti.
Öte yandan, üretim tarafında bir miktar yavaşlama yaşandı. Temmuz ayında palmiye yağı üretimi, bir önceki aya göre yüzde 2,4 azalarak 1,79 milyon tona indi. Mevsimsel faktörler ve bazı bölgelerdeki yağışlı hava koşulları üretimi olumsuz etkiledi. Ancak bu düşüş, ihracattaki sert gerilemeyi telafi etmeye yetmedi.
Analistler, Malezya'nın ihracatındaki düşüşte en büyük alıcılardan Hindistan ve Çin'in talebindeki yavaşlamanın etkili olduğunu belirtiyor. Hindistan'ın artan yerel üretimi ve stokları ithalatı azaltırken, Çin'in ekonomik büyümedeki yavaşlama ve yüksek stok seviyeleri palmiye yağı alımlarını sınırladı. Avrupa Birliği'nin ise sürdürülebilirlik odaklı düzenlemeleri ve ormansızlaşma karşıtı yasaları nedeniyle Malezya palmiye yağına talebi azalıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Malezya ve Endonezya, dünya palmiye yağı üretiminin yaklaşık yüzde 85'ini karşılıyor. Bu iki ülkenin stok ve ihracat verileri, küresel bitkisel yağ fiyatları üzerinde belirleyici bir role sahip. Malezya'daki stok artışı, Endonezya'nın da stoklarını artırdığı bir döneme denk geldi. Endonezya'da ise hükümetin ihracat kısıtlamalarını gevşetmesi ve zorunlu yerel satış politikasını esnetmesi, küresel arzı artırdı.
Küresel palmiye yağı fiyatları, Malezya verilerinin ardından düşüş eğilimine girdi. Borsa Malaysia'da işlem gören vadeli palmiye yağı kontratları, stok artışı haberiyle yüzde 1,5 değer kaybetti. Piyasalar, Malezya ve Endonezya'daki arz fazlasının fiyatlar üzerinde baskı yaratmaya devam edeceğini öngörüyor.
Öte yandan, Rusya-Ukrayna savaşının yol açtığı ayçiçek yağı arz sıkıntısı, palmiye yağına olan talebi artırmıştı. Ancak son aylarda alternatif yağların arzındaki toparlanma ve küresel ekonomik belirsizlikler, bu talebi zayıflattı. Malezya'nın ihracatındaki düşüş, bu değişimin bir yansıması olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Malezya'dan önemli miktarda palmiye yağı ithal eden bir ülke. Malezya stoklarındaki artış ve fiyatlardaki düşüş eğilimi, ithalat maliyetlerini bir miktar azaltabilir. Ancak Türkiye'nin bitkisel yağ ticaretinde Rusya ve Ukrayna'nın ayçiçek yağı arzındaki dalgalanmalar daha belirleyici. Palmiye yağı fiyatlarındaki düşüş, özellikle gıda sanayi ve biyodizel üretiminde maliyet avantajı sağlayabilir. Öte yandan, Malezya'nın sürdürülebilirlik kriterlerine uyum konusundaki zorlukları, Türkiye'nin AB ile ticaretinde dolaylı etkiler yaratabilir. AB'nin ormansızlaşma düzenlemeleri nedeniyle Malezya palmiye yağına yönelik kısıtlamaları, Türkiye üzerinden geçen ticaret akışlarını da etkileyebilir.
