ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile yürütülen diplomatik sürecin “zaman kaybı” olduğunu söylemesinin ardından petrol fiyatları iki ayın en büyük günlük yükselişini kaydetti. Londra merkezli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3,5 artarak 73,20 dolara, ABD ham petrolü West Texas Intermediate (WTI) ise yüzde 3,8 yükselişle 69,50 dolara çıktı. Trump'ın bu açıklaması, ABD ile İran arasında son haftalarda dolaylı yollardan sürdürüldüğü iddia edilen ateşkes görüşmelerinin fiilen sona erdiği şeklinde yorumlandı. Piyasalar, özellikle Orta Doğu'da artan jeopolitik riskin küresel petrol arzını tehdit edebileceği endişesiyle hızlı bir alım dalgasına kapıldı.
Trump'ın sözleri ve piyasalardaki yankısı
Başkan Trump, Beyaz Saray'da düzenlediği basın toplantısında İran ile müzakerelerin “artık bir anlam ifade etmediğini” belirterek “Onlarla uğraşmak sadece zaman kaybı” ifadesini kullandı. Bu sözler, Washington ve Tahran arasında nükleer program ve bölgesel gerilimler konusunda dolaylı olarak sürdürüldüğü bilinen arka kanal görüşmelerinin durduğuna işaret etti. Trump yönetiminin İran'a yönelik “maksimum baskı” politikasını yeniden sıkılaştırabileceği spekülasyonları da petrol fiyatlarındaki yükselişi tetikledi. Analistler, “Trump'ın açıklaması, piyasaların daha önce fiyatlamadığı bir arz riskini gündeme getirdi” yorumunu yapıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusundaki belirsizlikler, enerji ticaretinde önemli bir darboğaz olarak öne çıkıyor.
Brent petroldeki sıçrama, 20 Ekim'den bu yana görülen en büyük günlük artış olarak kaydedildi. WTI ise aynı dönemdeki en güçlü performansını sergiledi. Piyasalarda işlem hacmi de ortalamanın oldukça üzerine çıktı; yatırımcılar jeopolitik risk primini hızla fiyatlamaya başladı. Ancak bazı uzmanlar, yükselişin sürdürülebilir olup olmayacağı konusunda temkinli. Zira küresel petrol talebindeki yavaşlama ve OPEC+'ın üretim artış kararları, arz fazlası endişelerini canlı tutuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran'ın stratejik hamleleri
İran, Trump'ın açıklamalarına resmi bir yanıt vermezken, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “Müzakere masasından kalkan taraf biz değiliz” şeklinde dolaylı bir açıklama yaptı. Tahran'ın, ABD'nin baskılarına karşılık olarak uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarını hedef aldığı biliniyor. Orta Doğu'da İsrail-Hamas çatışmasının devam ettiği bir dönemde, ABD-İran geriliminin yeniden tırmanması, bölgesel bir yangın riskini artırıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük petrol üreticileri, olası bir arz kesintisine karşı hazırlıklı olduklarını belirtse de, piyasalar Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusunda endişeli. Bu boğazdan günde yaklaşık 17 milyon varil petrol geçiyor; geçmişte İran'ın bu geçişi tehdit etmesi fiyatların fırlamasına neden olmuştu.
Küresel ölçekte, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirim beklentileri ve Asya'dan gelen güçlü talep verileri de petrol fiyatlarını destekleyen diğer faktörler arasında. Ancak analistler, Trump'ın sözlerinin yarattığı jeopolitik şokun kısa vadede fiyatları yukarı itse de, uzun vadede talebin zayıflaması durumunda fiyatların yeniden düşebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki bu ani yükseliş, Türkiye gibi net enerji ithalatçısı bir ülke için doğrudan cari açık ve enflasyon riski anlamına geliyor. Brent petrolün 73 doların üzerine çıkması, Türkiye'nin yıllık enerji ithalat faturasını milyarlarca dolar artırabilir. Ayrıca, ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin komşusu İran ile olan ticari ve diplomatik ilişkilerini de olumsuz etkileyebilir. Türkiye, İran'dan doğal gaz ithal ediyor ve iki ülke arasında enerji işbirliği projeleri bulunuyor. Bölgesel istikrarsızlık, bu bağları zorlayabilir. Öte yandan, yüksek petrol fiyatları, Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırma gerekliliğini bir kez daha ortaya koyuyor. Kısacası, bu gelişme Türkiye için hem makroekonomik kırılganlığı artıran hem de bölgesel diplomaside yeni dengeleri zorunlu kılan bir işaret.
