Norveç, ülkenin en uzun süre tahtta kalan hükümdarı Kral 5. Harald'ın 89 yaşında hayatını kaybetmesinin ardından yasa boğuldu. Avrupa'nın dört bir yanından taziye mesajları yağarken, Veliaht Prens Haakon'un babasının ardından tahta çıkmasına kesin gözüyle bakılıyor. Kraliyet ailesi, bir yandan yas sürecini yönetirken diğer yandan Veliaht Prenses Mette-Marit'in geçmişine ilişkin basında çıkan haberlerin yeniden gündeme gelmesiyle karşı karşıya.
Asırlık bir saltanatın sonu
Kral 5. Harald, 1991 yılında babası Kral 5. Olav'ın vefatının ardından tahta çıkmış ve 33 yılı aşkın süreyle ülkeyi yönetmişti. Norveç tarihinde en uzun süre görev yapan hükümdar olarak kayıtlara geçen Harald, II. Dünya Savaşı sırasında ailesiyle birlikte sürgüne gitmek zorunda kalmış, gençlik yıllarında Olimpiyat Oyunları'nda yelken dalında ülkesini temsil etmişti.
Kralın sağlık durumu son yıllarda giderek kötüleşmişti. 2023 yılında enfeksiyon nedeniyle hastaneye kaldırılan Harald, birçok kez tedavi görmüş ve 2024 yılında Malezya'da tatil yaparken rahatsızlanarak hastaneye kaldırılmış, ardından tıbbi tahliye uçağıyla Norveç'e getirilmişti. Halkın büyük sevgisini kazanan Kral, sağlık sorunlarına rağmen görevini son ana kadar sürdürmüştü.
Kraliyet Sarayı'ndan yapılan resmi açıklamada, Kral Harald'ın ailesinin yanında huzur içinde hayatını kaybettiği belirtildi. Açıklamada, cenaze töreninin önümüzdeki günlerde devlet töreniyle yapılacağı ve bu süre zarfında halkın başsağlığı defterlerini imzalayabileceği ifade edildi.
Avrupa'dan taziye yağmuru
Kral Harald'ın vefatı, Avrupa genelinde geniş yankı uyandırdı. İsveç Kralı 16. Carl Gustaf, Danimarka Kralı 10. Frederik, İngiltere Kralı 3. Charles ve diğer birçok Avrupalı hükümdar, yayımladıkları taziye mesajlarında Harald'ın diplomatik becerilerini ve halkına olan bağlılığını övdü. Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, ulusa sesleniş konuşmasında "Kralımız, ulusumuzun birleştirici bir figürüydü. Onun liderliği, Norveç'in modern bir monarşi olarak gelişiminde belirleyici oldu" dedi.
Kral Harald döneminde Norveç, Avrupa Birliği'ne üyelik konusunda referandumlarla iki kez reddedilen bir ülke olarak bilinse de, ülke Avrupa Ekonomik Alanı üzerinden birlikle sıkı ilişkilerini sürdürdü. Harald, aynı zamanda ülkesinin NATO'daki konumunu güçlendiren ve Rusya'ya karşı savunma iş birliklerini destekleyen bir hükümdar olarak hatırlanacak.
Haakon dönemi ve kraliyet ailesindeki tartışmalar
Veliaht Prens Haakon'un tahta çıkmasıyla birlikte, Norveç'te yeni bir dönem başlıyor. 51 yaşındaki Haakon, 1991 yılında veliaht ilan edilmiş ve üniversite eğitimini Londra'da tamamlamıştı. Çevre ve sürdürülebilirlik konularındaki duyarlılığıyla tanınan Haakon, halk arasında oldukça popüler bir figür. Eşi Veliaht Prenses Mette-Marit ise 2001 yılında kraliyet ailesine katıldığında, geçmişindeki uyuşturucu bağımlılığı ve bekâr anne olarak doğurduğu çocuğuyla ilgili haberlerle gündeme gelmişti.
Son günlerde, Mette-Marit'in geçmişine ilişkin bazı iddialar yeniden basında yer buldu. Ancak kraliyet ailesinden yapılan açıklamada, bu konuların gündeme getirilmesinin 'saygısızlık' olduğu ve ailenin yas sürecine odaklanması gerektiği belirtildi. Uzmanlar, Haakon'un tahta çıkışının, monarşinin halk nezdindeki desteğini korumak açısından kritik bir döneme denk geldiğini ve kraliyet ailesinin şeffaflık konusunda daha fazla adım atması gerekebileceğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kral Harald'ın vefatı ve Norveç'teki kraliyet değişimi, Türkiye açısından doğrudan bir dış politika gelişmesi olmasa da, Norveç'in NATO'daki stratejik konumu nedeniyle dolaylı etkiler taşıyabilir. Norveç, İskandinav ülkeleri arasında Türkiye ile dengeli ilişkiler yürüten bir ülke olarak öne çıkıyor. Yeni Kral Haakon döneminde Norveç'in savunma ve Arktik politikalarındaki öncelikleri değişebilir. Ayrıca, Avrupa'da monarşilerin halk desteğini koruma çabaları, Cumhuriyetle yönetilen Türkiye'nin bölgesel istikrar açısından izlediği politikaları etkileyebilir. Norveç'in Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarına ilgisi ve Türkiye ile olan diplomatik temasları, yeni dönemde de devam edecek gibi görünüyor.
