ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın nükleer tesislerinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetimlerinin yapılmayacağı yönündeki açıklamalarını sert bir dille yalanladı. Trump, yaptığı yazılı açıklamada, “İran yanılıyor; IAEA'nın planları arasında nükleer tesisleri denetlememek yok. Tam aksine, bu denetimler kararlılıkla sürdürülecek” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ABD ile İran arasında nükleer müzakerelerin yeniden alevlendiği bir dönemde geldi.
Gelişmenin arka planı
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani, dün yaptığı açıklamada, “IAEA'nın İran'ın nükleer tesislerini denetlemesi için herhangi bir plan bulunmamaktadır” demişti. Bu açıklama, uluslararası toplumda endişe yaratmış ve Trump yönetiminin tepkisini çekmişti. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, İran'ın nükleer faaliyetlerinin şeffaflığının sağlanması konusunda kararlı oldukları vurgulandı.
Trump, ayrıca İran'ın uranyum zenginleştirme programını durdurması ve IAEA'nın sınırsız denetimine izin vermesi gerektiğini yineledi. ABD, İran'ın nükleer anlaşmanın sınırlarını aşarak yüzde 60'a varan oranlarda uranyum zenginleştirdiğini iddia ediyor. Tahran yönetimi ise tüm nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, Ortadoğu'da yeni bir krizin habercisi olarak yorumlanıyor. İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın nükleer programından duydukları rahatsızlığı sık sık dile getiriyor. Avrupa Birliği ise tarafları diyalog çağrısında bulunurken, Rusya ve Çin, ABD'nin İran'a yönelik baskı politikasını eleştiriyor. IAEA'nın son raporları, İran'ın nükleer tesislerinde denetimlerin kısmen sürdüğünü ancak Tahran'ın bazı tesislere erişimi engellediğini ortaya koyuyor. Trump'ın bu son açıklamasıyla birlikte, önümüzdeki günlerde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yeni bir yaptırım tartışması gündeme gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin güney sınırında yeni bir gerginlik kaynağı oluşturabilir. Türkiye, İran'ın nükleer programı konusunda bölgesel dengeleri gözeterek hareket ediyor. Olası bir kriz, enerji arz güvenliğini tehdit edebilir; zira Türkiye, doğalgaz ithalatının önemli bir kısmını İran'dan sağlıyor. Ayrıca, PKK/YPG ile mücadelede İran'ın rolü ve Suriye'deki iş birliği de bu gerginlikten etkilenebilir. Ankara, diplomatik kanallarla tansiyonun düşürülmesini ve diyaloğun sürdürülmesini destekliyor.
