ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın elindeki balistik füze stokunun yalnızca yüzde 21 ila 22'sinin son Amerikan hava saldırılarından sonra kaldığını belirtti. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, 'İran'ın füze stokunun yüzde 78 ila 79'unu imha ettik. Çoğu insansız hava aracı fabrikası da devre dışı bırakıldı' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ABD'nin İran'ın askeri altyapısına yönelik operasyonlarının boyutuna ilişkin en net rakamları ortaya koyarken, Tahran yönetiminden henüz resmi bir yanıt gelmedi.
Operasyonun arka planı ve kapsamı
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yürütülen hava harekatının, İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD ve müttefiklerine yönelik saldırılarına misilleme olarak başlatıldığı belirtiliyor. Operasyon kapsamında İran'ın doğusundaki füzelerin depolandığı tesisler, batısındaki insansız hava aracı montaj hatları ve kuzeydeki balistik füze rampaları hedef alındı.
Trump yönetimi, İran'ın son aylarda Yemen'deki Husilere ve Irak'taki Şii milislere sevk ettiği insansız hava araçları ve füzelerin, Suudi Arabistan'daki petrol tesisleri ile İsrail'e yönelik tehdit oluşturduğunu vurguluyor. ABD'li yetkililer, operasyonun İran'ın saldırı kabiliyetini önemli ölçüde zayıflattığını ve Tahran'ın bölgede yeni bir kriz başlatma kapasitesini sınırladığını savunuyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
İran'ın füze stokunun bu denli büyük bir kısmının yok edilmesi, Tahran'ın caydırıcılık gücüne ağır bir darbe olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre İran, balistik füzelerini hem bölgesel rakiplerine hem de İsrail ve ABD üslerine karşı bir koz olarak kullanıyordu. Stokun dörtte üçünden fazlasının kaybedilmesi, İran'ın özellikle Basra Körfezi ve Kızıldeniz'deki varlığını zayıflatabilir.
Öte yandan, İran'ın uzun menzilli füze programı, 2015 nükleer anlaşmasının ardından uluslararası yaptırımlara rağmen hızla gelişmişti. Tahran, son 10 yılda Şahab-3, Kader ve Emad gibi balistik füzelerle menzilini 2 bin kilometrenin üzerine çıkarmıştı. Operasyonun, İran'ın bu birikimini önemli ölçüde tükettiği belirtiliyor.
Petrol piyasalarında operasyon sonrası arz endişeleriyle kısa süreli bir yükseliş yaşandı. Ancak Trump yönetiminin İran'ı tamamen çökertmekten ziyade sınırlı hedeflere yönelik bir strateji izlediği yorumları, fiyatların yeniden dengelenmesine yol açtı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın füze stokunun büyük ölçüde imha edilmesi, Türkiye'nin güney ve doğu sınırlarındaki güvenlik denklemini etkileyebilir. İran'ın caydırıcılık gücünün azalması, bölgede İsrail-Suudi Arabistan ekseninin elini güçlendirirken, Tahran'ın PKK/PYD gibi Türkiye'yi tehdit eden yapılara desteğini artırmasına yol açabilir. Ayrıca, İran'ın zayıflaması, Türkiye'nin Katar ve Azerbaycan ile olan enerji ve ulaştırma projelerinde alternatif güzergahların önem kazanmasına neden olabilir. Ancak, ABD-İran geriliminin sıcak çatışmaya dönüşme riski, Türkiye'yi Irak ve Suriye'deki askeri varlığını gözden geçirmeye itebilir.
