ABD Başkanı Donald Trump, İran ile bu hafta sonuna kadar barış anlaşması imzalanabileceğini açıkladı. Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, iki ülke arasındaki görüşmelerin olumlu ilerlediğini ve anlaşmanın “çok kapsamlı” olduğunu belirtti. İran yarı resmi haber ajansı Fars, Tahran yönetiminin anlaşmayı onaylamaya yakın olduğunu duyurdu. Trump, “İran ile bir anlaşma yapmak üzereyiz, bu hafta sonu imzalanabilir” dedi. Anlaşmanın detayları henüz netleşmezken, enerji ve nükleer konuların masada olduğu belirtiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki gerilim, 2018 yılında Trump'ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle tırmanmıştı. İran, ABD yaptırımlarına karşılık uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmış ve bölgedeki vekil güçlerle ABD hedeflerine saldırılar düzenlemişti. Son aylarda dolaylı müzakereler hız kazanırken, Trump yönetimi İran'ın petrol ihracatını yeniden kolaylaştıracak bir anlaşmaya sıcak bakıyor. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, görüşmelerin “yapıcı” geçtiğini ancak henüz kesin bir metin üzerinde uzlaşılmadığını ifade etti.
İran yarı resmi Fars haber ajansı, anlaşmanın Tahran tarafından onaylanmasının beklendiğini ancak son şekli için İran dini lideri Ali Hamaney'in onayı gerektiğini belirtti. Eski ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, anlaşmanın İran'ın nükleer programını tamamen durdurmasını ve bölgedeki vekil güçlere desteğini kesmesini içermesi gerektiğini söyledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Olası bir ABD-İran anlaşması, Ortadoğu'da dengeleri değiştirebilir. İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler, anlaşmanın İran'a yeni bir nefes aldırmasından endişeli. Öte yandan, Avrupa Birliği anlaşmayı memnuniyetle karşılayacağını açıkladı. Petrol piyasalarında fiyatlar, anlaşma haberleriyle düşüş eğilimine girdi. Analistler, yaptırımların hafiflemesi durumunda İran'ın günlük 1,5 milyon varil petrol ihraç edebileceğini, bunun da küresel petrol arzını artırarak fiyatları aşağı çekeceğini öngörüyor.
Anlaşmanın kapsamı henüz net değil; yalnızca nükleer dosyayı mı yoksa balistik füzeler ve bölgesel müdahaleleri mi içereceği belirsiz. Uzmanlar, Trump'ın seçim öncesi bir dış politika başarısı aradığını, İran'ın ise ekonomik baskıyı hafifletmek için anlaşmaya sıcak baktığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran barış anlaşması, Türkiye açısından doğrudan ve dolaylı etkiler yaratabilir. Doğrudan etki, enerji alanında görülecek; İran yaptırımlarının hafiflemesi Türkiye'nin enerji maliyetlerini azaltabilir. Dolaylı olarak, Irak ve Suriye'de İran destekli grupların faaliyetleri değişirse Türkiye'nin güvenlik ortamı etkilenebilir. Ayrıca, bölgesel dengelerde İran'ın elinin güçlenmesi, Türkiye-İran rekabetinin seyrini değiştirebilir. Ankara, ABD ile İran arasında bir uzlaşmayı genel olarak olumlu karşılasa da, anlaşmanın içeriğini ve bölgesel yansımalarını yakından izlemek zorunda.
