ABD Başkanı Donald Trump, görev süresi boyunca İran’a yönelik en sert tehditleri sık sık sosyal medya üzerinden dile getirmesiyle tanındı. Ancak bu tehditlerin büyük bir kısmının eyleme dönüşmediği, aksine Trump’ın geri adım attığı sekiz ayrı olay kayıtlara geçti. “TACO” (Trump’ın Ateş ve Öfke ile Geri Adım Atması) olarak adlandırılan bu durum, ABD-İran ilişkilerindeki gerilim ve çelişkileri gözler önüne seriyor. İşte o sekiz an: Kasım 2020’de Associated Press’in yayımladığı bir rapor, bu sekiz olayı sıralıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tehditler ve Geri Adımlar
İlk olay Mayıs 2019’da, Trump’ın Twitter’dan “İran’la savaş resmen başlayacak” tehdidinin ardından, yönetiminin askeri seçenekleri reddetmesiyle yaşandı. Aynı yıl Haziran’da İran’ın bir ABD insansız hava aracını düşürmesine misilleme olarak Trump, askeri saldırı emri verdi ancak 10 dakika kala geri çekti.
Eylül 2019’da Suudi Arabistan’daki petrol tesislerine yapılan saldırılar sonrası Trump, “Silahlarımız kullanıma hazır” dedi ancak geri adım atarak yaptırımları artırdı. Ocak 2020’de Kasım Süleymani’nin öldürülmesi sonrası İran’ın misillemesine karşılık vermeyi düşünen Trump, son anda vazgeçti.
Mart 2020’de İran’ın ABD üslerine yönelik roket saldırılarına yanıt olarak Trump, “Büyük bir bedel ödeyecekler” dedi ama ek yaptırım dışında adım atmadı. Nisan 2020’de İran devrim muhafızlarının ABD savaş gemilerine tacizine misilleme olarak “gemileri vurun” talimatı verdi, ancak birkaç saat sonra “Ben emir vermedim” dedi.
Haziran 2020’de İran’ın nükleer faaliyetlerini artırmasına yanıt olarak Trump, “Askeri seçenek masada” dedi, ancak yönetiminden herhangi bir hareket gelmedi. Kasım 2020’de seçimlerden sonra İran’ın nükleer programına yönelik bir saldırı planlandığı iddiaları çıktı, ancak Trump’ın danışmanları bunu yalanladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu sekiz olay, ABD’nin İran politikasında sürekli bir ikirciklilik olduğunu gösteriyor. Trump, bir yandan İran’ı “yok etme” tehditleri savururken diğer yandan askeri angajmandan kaçınıyor. Bu durum, bölgedeki müttefikleri (Suudi Arabistan, İsrail) rahatsız ederken, İran’ı daha cesur adımlar atmaya itiyor. Öte yandan, ABD’nin Ortadoğu’daki askeri varlığının azaltılması yönündeki genel stratejisiyle tezat oluşturuyor.
Küresel düzeyde, ABD’nin güvenilirliğini sorgulatan bu durum, uluslararası toplumda endişe yaratıyor. Nükleer anlaşmayı yeniden canlandırma çabalarını baltalıyor ve bölgesel savaş riskini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu gelişmelerden doğrudan etkilenen bir ülke konumunda. ABD-İran gerginliği, Orta Doğu’da güvenlik risklerini artırıyor; bu da Türkiye’nin sınır bölgelerinde istikrarı tehdit etmenin yanı sıra, mülteci akımları gibi sonuçlar doğurabilir. Öte yandan, ABD’nin İran’a yönelik tehditleri ve yaptırımları, Türkiye-İran ticari ilişkilerini olumsuz etkiliyor. Türkiye, İran’dan doğal gaz ithal ediyor ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi milyar dolarları buluyor. Trump’ın her tehdidinin ardından geri adım atması, bölgede belirsizliği artırırken Türkiye’nin temkinli bir denge politikası izlemesini zorunlu kılıyor.
