Tahran yönetimi, ABD Başkanı Donald Trump'ın 'günler içinde imzalanabileceğini' söylediği ve Ortadoğu'daki savaşı sona erdireceğini iddia ettiği anlaşmaya ilişkin henüz nihai bir karar almadığını duyurdu. Trump'ın iddiaları küresel piyasalarda yükselişe yol açarken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Behruz Kamalvandi, 'İran'ın çıkarlarını koruyacak kapsamlı bir anlaşma için görüşmeler sürüyor ancak henüz bir sonuç yok' dedi. Trump ayrıca İran'a yönelik tehdit ettiği hava saldırılarını iptal ettiğini açıkladı.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, İran ile 'tarihi bir anlaşma' üzerinde çalıştıklarını ve bu anlaşmanın 'birkaç gün içinde' imzalanabileceğini söylemişti. Trump, 'Ortadoğu'da barış istiyoruz. İran ile iyi bir anlaşma yapabiliriz. Eğer anlaşma olmazsa, misilleme kaçınılmaz olacak' ifadelerini kullanmıştı. Bu açıklamaların ardından ABD'nin İran'a yönelik askeri saldırı hazırlıklarını durdurduğu ve bazı savaş gemilerini bölgeden çektiği bildirildi.
İran cephesinde ise tutum daha temkinli. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Trump'ın açıklamalarını 'olumlu ama aceleci' olarak nitelendirirken, nihai kararın ancak İran'ın ulusal çıkarları tam olarak güvence altına alındığında verileceğini vurguladı. İran Meclisi Milli Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı Vahid Cevanmardi ise 'Trump yönetiminin geçmişteki güven vermeyen tutumu nedeniyle, anlaşma metni netleşene kadar resmi bir açıklama yapılmayacağını' belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın anlaşma iddiaları, özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail'de tedirginlikle karşılandı. Riyad yönetimi, İran'ın nükleer programına yönelik kapsamlı bir anlaşma yapılmadan varılacak herhangi bir uzlaşının bölgesel istikrarı tehdit edeceği uyarısında bulundu. Suudi Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, 'İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasına izin verilmemeli. Anlaşma, İran'ın balistik füze programını da kapsamalı' dedi.
Avrupa Birliği ise gelişmeyi ihtiyatla karşıladı. AB Dış İlişkiler Sözcüsü Peter Stano, 'İran ile kapsamlı bir anlaşma için diplomasiye destek veriyoruz ancak anlaşmanın şeffaf ve doğrulanabilir olması gerekiyor' ifadelerini kullandı. Rusya ise ABD'yi 'tek taraflı ve aceleci adımlar atmamaya' çağırdı. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, 'İran ile müzakerelerin devam etmesi önemli. Ancak herhangi bir anlaşma, tüm tarafların güvenliğini ve bölgesel istikrarı göz önünde bulundurmalıdır' diye konuştu.
Ekonomik cephede, Trump'ın açıklamaları petrol fiyatlarında dalgalanmaya yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı, anlaşma umutlarıyla %2 düşerken, piyasalar belirsizliğin sürmesiyle yeniden yükselişe geçti. Küresel hisse senedi piyasaları ise Trump'ın 'anlaşma' sinyaliyle kısa süreli bir ralli yaşadı. Ancak analistler, İran'ın net bir taahhüt vermemesi nedeniyle bu yükselişin kalıcı olmayabileceği uyarısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ABD arasında varılacak olası bir anlaşmayı yakından izliyor. Zira bu anlaşma, Suriye, Irak ve Kafkaslar'da Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir. Anlaşma, İran üzerindeki yaptırımların hafiflemesine yol açarsa, Türkiye'nin İran ile ticaret hacmi artabilir. Ancak aynı zamanda, İran'ın bölgedeki nüfuzunun güçlenmesi, özellikle Suriye'deki Türk askeri varlığı ve İdlib'deki dengeler açısından risk oluşturabilir. Türkiye, anlaşma sürecinin şeffaf ve bölgesel aktörleri de kapsayacak şekilde yürütülmesini tercih ediyor. Ayrıca, ABD'nin Ortadoğu'dan çekilme sinyalleri, Ankara'nın bölgesel inisiyatif alma alanını genişletebilir.
