Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna'da taktik nükleer silah konuşlandırma olasılığı, uluslararası toplumda Soğuk Savaş döneminin en tehlikeli krizlerinden biri olan 1962 Küba Füze Krizi'ni akıllara getiriyor. Ancak uzmanlar, bu iki durum arasındaki benzerliklerin yanıltıcı olabileceği ve günümüz jeopolitik dengelerinin çok daha karmaşık olduğu uyarısında bulunuyor. Putin'in Belarus'a taktik nükleer silah yerleştirme planı, ABD ve NATO'nun Ukrayna'ya verdiği desteğe karşı bir koz olarak görülüyor. Ancak Küba Füze Krizi'nden farklı olarak, bugün nükleer silahların kullanım eşiği daha düşük ve caydırıcılık mekanizmaları daha karmaşık.
Gelişmenin Arka Planı: Belarus'taki Nükleer Varlık
Putin, Mart 2023'te Belarus'ta taktik nükleer silah depolamak için anlaştığını duyurdu. Bu, Soğuk Savaş sonrası dönemde Rusya'nın kendi sınırları dışında nükleer silah konuşlandırmaya yönelik ilk adımı olarak kaydedildi. Taktik nükleer silahlar, daha düşük patlayıcı güce sahip olup savaş alanında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. ABD'nin Almanya, Belçika, Hollanda, Türkiye ve İtalya'da yaklaşık 100 taktik nükleer bombası bulunuyor. Rusya'nın ise binlerce taktik nükleer savaş başlığına sahip olduğu tahmin ediliyor. Batılı yetkililer, Putin'in hamlesini tırmanma riskini artıran bir adım olarak değerlendiriyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Rusya'nın Belarus'ta nükleer silah konuşlandırmasının NATO'nun nükleer caydırıcılığını gözden geçirmesine neden olabileceğini belirtti. Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi ülkeler endişelerini dile getirirken, Brezilya ve Güney Afrika gibi ülkeler daha temkinli bir duruş sergiliyor.
Küba Füze Krizi ile benzerlikler, iki süper gücün birbirine yakın bölgelere nükleer silah yerleştirmesiyle sınırlı. Ancak 1962'de ABD, Sovyetler Birliği'nin Küba'ya füze konuşlandırmasına deniz ablukası ile yanıt verirken, bugün ABD ve NATO, Rusya'ya karşı doğrudan askeri müdahale yerine yaptırımlar ve Ukrayna'ya silah yardımıyla karşılık veriyor. Soğuk Savaş'ın iki kutuplu dünyasından farklı olarak, bugün küresel güç dengesi daha dağınık ve etki alanları daha belirsiz. Ayrıca, nükleer silahların sayısı ve teknolojisi de değişti; bugün daha küçük ve daha hassas silahlar mevcut.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Nükleer Tırmanma Riski
Rusya'nın Belarus'ta nükleer silah konuşlandırması, Avrupa güvenlik mimarisini sarsıyor. Polonya ve Baltık ülkeleri, Rusya'nın bu adımını doğrudan bir tehdit olarak algılıyor. Öte yandan, Ukrayna'nın NATO'ya olası üyeliği, Rusya için kırmızı çizgi olmaya devam ediyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Ukrayna'nın tarafsız statüsünün önemini vurgularken, Batılı ülkeler Ukrayna'nın egemenliğini desteklemede kararlı. Nükleer silahların kullanımına ilişkin endişeler, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana artarak devam ediyor. Putin'in sık sık nükleer seçeneklere atıfta bulunması, Batı'da alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Bununla birlikte, ABD'li yetkililer, Rusya'nın taktik nükleer silah kullanma riskinin düşük olduğunu ancak göz ardı edilemeyeceğini belirtiyor. Nükleer silah konuşlandırması, yalnızca Avrupa güvenliğini değil, aynı zamanda küresel nükleer silahlanma yarışını da yeniden alevlendirme potansiyeli taşıyor. Çin ve Hindistan'ın nükleer cephaneliklerini genişletmesi, bu eğilimi güçlendiriyor.
Tarihsel perspektiften bakıldığında, Küba Füze Krizi sonrası ABD ve Sovyetler Birliği, nükleer gerilimi azaltmak için adımlar attı. 1963'te Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması imzalandı ve 1968'de Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kabul edildi. Ancak bugün, NPT rejimi zayıflamış durumda; Rusya ve ABD'nin silah kontrol anlaşmalarından çekilmesi, nükleer silahların statüsünü belirsizleştiriyor. Yeni Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması (New START) 2026'da sona erecek ve yerine konabilecek bir anlaşma henüz yok. Bu bağlamda, Putin'in Belarus hamlesi, uluslararası nükleer düzen için bir test niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun nükleer paylaşım politikası kapsamında ABD'nin taktik nükleer silahlarını barındıran ülkelerden biri olarak bu krizden doğrudan etkileniyor. Rusya'nın Belarus'a nükleer silah konuşlandırması, NATO'nun doğu kanadındaki tehdit algısını artırırken, Türkiye'nin güvenlik hesaplarını da yeniden şekillendirebilir. Özellikle Karadeniz'deki güç dengesi ve Ukrayna'daki savaşın seyri, Türkiye'nin çıkarlarını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, hem NATO müttefiki olarak ittifak dayanışmasını sürdürmek hem de Rusya ile dengeli ilişkilerini korumak arasında bir denge arayışında. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamındaki pozisyonunu daha da kritik hale getiriyor. Ankara'nın, nükleer gerilimlerin tırmanmasını önlemek için hem NATO hem de Rusya ile diyaloğunu sürdürmesi bekleniyor.
