Norveç Kralı V. Harald, 17 Ocak 2025 Cuma günü Oslo'daki Ulusal Hastane'de 89 yaşında hayatını kaybetti. Saraydan yapılan resmi açıklamada, kralın sağlık durumunun son günlerde hızla kötüleştiği ve bu sabah saatlerinde çevresindekilerin huzurunda son nefesini verdiği bildirildi. 1991 yılından bu yana tahtta bulunan Harald, ülkesinin en uzun süre görev yapan hükümdarlarından biri olarak tarihe geçti. Norveç'te bayraklar yarıya indirilirken, dünya liderlerinden taziye mesajları peş peşe geldi.
Gelişmenin arka planı
Kral V. Harald'ın sağlık sorunları uzun süredir kamuoyunun gündemindeydi. 2020'de kalp ameliyatı geçiren Harald, 2023'te de enfeksiyon nedeniyle hastaneye kaldırılmıştı. Yaşına rağmen resmi törenlere katılmaya devam eden kral, geçtiğimiz yıl Malezya'da tatil yaparken hastalanmış ve ülkesine getirilerek tedavi altına alınmıştı. Uzun süren sağlık mücadelesinin ardından vefatı, Norveç halkını yasa boğdu. Kralın naaşı, önümüzdeki günlerde düzenlenecek devlet töreniyle defnedilecek. Norveç hükümeti, iki haftalık ulusal yas ilan etti. Veliaht Prens Haakon'un babasının ardından tahta geçmesi bekleniyor. Norveç Anayasası'na göre, kralın ölümünün ardından veliaht hemen yeni kral olarak göreve başlıyor. Prens Haakon, yarın yapılacak resmi törenle kraliyet görevlerini üstlenecek.
V. Harald, 1937'de Oslo'da doğdu. II. Dünya Savaşı sırasında ailesiyle birlikte İngiltere'ye sürgüne giden Harald, savaş sonrasında Oxford Üniversitesi'nde eğitim gördü. 1968'de Sonja Haraldsen ile evlendi. Bu evlilik, tahtın veliahtının sıradan bir vatandaşla evlenmesi ülkede büyük tartışma yaratmış, ancak Harald'ın kararlılığı sayesinde evlilik monarşi tarihinde bir dönüm noktası olmuştu. Kral, modern ve halka yakın duruşuyla tanınıyordu. Ülkesinin Avrupa Birliği'ne tam üyelik tartışmalarında aktif rol oynamaktan kaçınmış, ancak Norveç'in NATO üyeliğinin güçlü bir savunucusu olmuştu. II. Dünya Savaşı'nda Alman işgaline karşı direniş gösteren Norveç halkı, kralın bu duruşunu her zaman takdir etti.
Bölgesel ve küresel boyut
Norveç, dünyanın en büyük petrol ve doğalgaz ihracatçılarından biri olarak küresel enerji piyasalarında önemli bir oyuncu. Kral V. Harald'ın vefatı, ülkenin siyasi yapısında köklü bir değişiklik yaratmayacak gibi görünse de, monarşinin geleceği açısından yeni bir dönemin başlangıcını işaret ediyor. Norveç'te monarşi, halk arasında hâlâ büyük bir destek görüyor. Yapılan son kamuoyu araştırmalarına göre, Norveçlilerin yüzde 80'i monarşinin devam etmesini istiyor. Ancak genç nesiller arasında cumhuriyet fikrine destek giderek artıyor. Uzmanlar, yeni Kral Haakon'un bu dengeyi nasıl yöneteceğinin yakından izleneceğini belirtiyor. Norveç'in İskandinav ülkeleriyle ilişkileri güçlü; bölgesel işbirliği açısından önemli bir aktör. Ülke, Rusya ile Kuzey Kutbu'nda sınır komşusu olması nedeniyle güvenlik politikalarında da kilit bir konumda.
Kral'ın vefatı, Avrupa genelinde kraliyet aileleri arasında dayanışma mesajlarına yol açtı. İsveç Kralı Carl XVI Gustaf, Danimarka Kralı X. Frederik, İngiltere Kralı III. Charles, Hollanda Kralı Willem-Alexander ve Belçika Kralı Philippe gibi birçok hükümdar taziye mesajı yayınladı. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Almanya Başbakanı Olaf Scholz da başsağlığı dileklerini iletti. Putin, Harald'ı “bilge bir devlet adamı ve Norveç ile Rusya arasındaki dostane ilişkilerin mimarı” olarak nitelendirdi. Bu açıklama, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile Rusya arasındaki gerilimin sürdüğü bir dönemde dikkat çekti. Norveç hükümeti, birçok ülkenin liderlerinin cenaze törenine katılacağını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Norveç Kralı V. Harald'ın vefatı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir gelişme olmamakla birlikte, Norveç’in Avrupa'nın enerji güvenliğindeki kritik rolü nedeniyle dolaylı etkileri olabilir. Norveç, NATO'nun kuzey kanadında Rusya sınırında stratejik bir konuma sahiptir; bu nedenle ülkedeki siyasi istikrar, ittifakın güvenliği açısından önem taşımaktadır. Türkiye, İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyelik süreçlerinde Norveç ile yakın temas halindeydi. Yeni Kral Haakon'un Norveç'in dış politika öncelikleri ve NATO içindeki tutumunda belirleyici olması bekleniyor. Ayrıca, Türkiye ile Norveç arasındaki ticaret hacmi son yıllarda artış göstermiştir; Norveç, Türkiye'ye yüksek teknoloji ve denizcilik alanlarında önemli yatırımlar yapmıştır. Monarşi değişikliğinin bu ekonomik ilişkilere olumsuz bir yansıması beklenmemekle birlikte, gelişmeler yakından takip edilmelidir.
