İran, ABD Başkanı Donald Trump'ın son tehditlerine sert bir yanıt vererek Washington yönetimini 'dikkatli olmaya' çağırdı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, yaptığı açıklamada, 'Amerika, İran'a karşı dikkatli olmalı. Biz barışçıl bir nükleer program izliyoruz ancak her türlü tehdide karşı kendimizi savunma hakkımızı saklı tutuyoruz' ifadelerini kullandı. Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir konuşmada Tahran'ın nükleer faaliyetlerine atıfta bulunarak 'İran'ın asla nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceğiz' demiş, ardından 'gerekirse askeri seçenekler masada' şeklinde bir uyarıda bulunmuştu.
Gelişmenin arka planı
İran ile ABD arasındaki gerilim, 2018 yılında Trump'ın nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesiyle başlamıştı. O tarihten bu yana Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırarak anlaşmadaki taahhütlerini aşmış durumda. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) son raporuna göre İran, %60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu artırarak silah sınıfı olan %90 seviyesine yaklaşıyor. Batılı istihbarat kaynakları, İran'ın nükleer silah geliştirme kapasitesine sahip olduğunu ancak şimdilik politik bir kararla bu eşiği geçmediğini öne sürüyor.
Erakçi'nin açıklamaları, Trump'ın 'İran'ın nükleer silaha kavuşmasını engellemek için gereken her şeyi yapacağız' sözlerine karşılık olarak geldi. İranlı diplomat, ülkelerinin nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu ve nükleer silah üretme niyeti taşımadığını yineledi. Ancak uzmanlar, Tahran'ın zenginleştirme seviyesini yükseltmesinin uluslararası toplumda endişeye yol açtığını belirtiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
İran-ABD gerilimi yalnızca ikili ilişkileri değil, aynı zamanda tüm Ortadoğu'yu etkiliyor. İran destekli Husi milislerinin Yemen'de Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları, Lübnan'da Hizbullah'ın İsrail ile çatışmaları ve Suriye'de İran destekli güçlerin varlığı, bölgesel bir kırılganlık yaratıyor. Trump yönetiminin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası, 2018'den bu yana ekonomik yaptırımlarla Tahran'ı zorlarken, İran da nükleer faaliyetlerini ilerleterek karşılık veriyor.
Bu gelişme, Avrupa Birliği'nin arabuluculuk çabalarını da zora sokuyor. Fransa, Almanya ve İngiltere, ABD-İran arasında diyalog kanallarını açık tutmaya çalışırken, son tehditler diplomasi umutlarını azaltıyor. Öte yandan İsrail, İran'ın nükleer programına yönelik askeri müdahale seçeneklerini değerlendirdiği biliniyor. Körfez ülkeleri ise gerilimin tırmanmasından endişe duyuyor; çünkü herhangi bir askeri çatışma bölgesel enerji tedarik zincirlerini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin dış politikasını doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, İran ile karşılıklı bağımlılık ilişkisi içinde; doğal gaz ve petrol ithalatının yanı sıra Irak ve Suriye'de ortak güvenlik çıkarları bulunuyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve bölgesel istikrarsızlık riskini yükseltebilir. Ayrıca, İran üzerinden geçen enerji koridorları Türkiye'nin enerji arz güvenliği için kritik. Türkiye, hem ABD ile ittifakını korumak hem de İran ile pragmatik ilişkiler sürdürmek zorunda. Bu nedenle Ankara, arabuluculuk rolü üstlenerek diyalog kanallarını açık tutmayı hedefliyor. Ancak tırmanan retorik, Türkiye'nin bölgesel vizyonunu ve enerji stratejisini olumsuz etkileyebilir.
