ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaş, Washington ile Tahran arasında varılan ön bir anlaşmayla kırılgan bir duraksamaya girdi. Ancak bu çatışma, ABD'nin bölgedeki varlığını ciddi şekilde zayıflattı; Körfez ülkelerini, Tahran'la yeni bir uyum arayışına iterken, İsrail'i ise yalnız ve öfkeli bir şekilde köşeye sıkışmış halde bıraktı. Uzmanlar, bu gelişmelerin Ortadoğu'da dengeleri kalıcı olarak değiştirebileceğini belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı: Washington'un Çıkış Stratejisi
Mart 2025'te başlayan ve yaklaşık iki ay süren yoğun çatışmaların ardından, ABD ve İran arasında Umman'ın arabuluculuğunda gizli yürütülen müzakereler, 15 Mayıs 2025'te bir ön mutabakatla sonuçlandı. Anlaşmanın detayları henüz tam olarak açıklanmasa da, İran'ın nükleer programının belirli aşamalarında kısıtlamaya gitmesi karşılığında ABD'nin yaptırımları kademeli olarak kaldırması öngörülüyor.
Ancak bu ateşkes, Washington'un Ortadoğu'daki askeri ve diplomatik varlığının ciddi bir darbe aldığı bir dönemde geldi. İran'ın misilleme saldırılarında ABD'nin Irak ve Suriye'deki üsleri hedef alındı; Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki askeri tesisler de İran destekli grupların saldırılarına maruz kaldı. Pentagon kaynaklarına göre, çatışmalar sırasında ABD'nin bölgedeki iki uçak gemisi konuşlandırması lojistik olarak sekteye uğradı ve en az 40 Amerikan askeri hayatını kaybetti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni İttifakların Yükselişi
Çatışmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin İran'la ilişkilerini normalleştirme çabaları oldu. Suudi Arabistan, BAE ve Katar, savaşın bitiminin hemen ardından Tahran'la doğrudan görüşmelere başladı. Suudi veliaht prensi Muhammed bin Selman'ın, İran Dışişleri Bakanı ile Riyad'da bir araya geldiği bildiriliyor. Bu gelişme, 2023'te Çin arabuluculuğunda başlayan uzlaşı sürecinin bir devamı niteliğinde.
İsrail ise bu süreçte en kazançlı çıkan taraf olmadı. Başbakan Binyamin Netanyahu, ABD'nin İran'la anlaşmaya varmasını bir ihanet olarak nitelendirdi ve İsrail'in kendi güvenliği için bağımsız hareket etme hakkını saklı tuttuğunu açıkladı. Ancak İsrail'in bu tutumu, uluslararası kamuoyunda yalnızlaşmasına yol açtı; birçok Avrupa ülkesi, İsrail'in askeri operasyonlarını durdurması çağrısında bulundu. Rusya ve Çin ise anlaşmayı memnuniyetle karşılayarak, diplomatik çözümün önemini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Ortadoğu'da denge politikası açısından kritik bir döneme işaret ediyor. ABD'nin bölgede zayıflaması, Türkiye'yi İran, Suudi Arabistan ve Katar'la olan ilişkilerini yeniden gözden geçirmeye itebilir. Ankara, bir yandan İran'la enerji işbirliğini artırma potansiyelini değerlendirirken, diğer yandan ABD'yle olan NATO müttefikliği çerçevesinde stratejik dengeleri korumak zorunda. Çatışma sırasında Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri somut bir sonuç vermese de, Ankara'nın Irak ve Suriye'deki PKK/YPG varlığına karşı yürüttüğü operasyonların arka planında bu bölgesel kayma önemli bir faktör. Türkiye, yeni modus vivendi'de kendi çıkarlarını garanti altına almak için diplomatik adımlarını hızlandıracaktır.
