Birleşmiş Milletler, 25 Eylül (Reuters) - İranlı üst düzey bir yetkili, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması yönündeki teklifini kabul etmesi durumunda bile Tahran'ın nükleer programı konusunda hiçbir esneklik göstermeyeceğini söyledi. Reuters'a konuşan yetkili, ABD'nin deniz ablukasının kaldırılması gibi adımlar içeren teklifin, nükleer faaliyetlerde herhangi bir taviz anlamına gelmeyeceğini vurguladı. Bu açıklama, Washington ile Tahran arasında devam eden dolaylı müzakerelerde önemli bir tıkanıklığa işaret ediyor.
Müzakerelerin Arka Planı ve Tarafların Pozisyonları
İran'ın nükleer programı, yıllardır uluslararası toplumun en tartışmalı konularından biri olmuştur. 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) ile İran, nükleer faaliyetlerini sınırlamayı kabul etmiş, karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını sağlamıştı. Ancak 2018'de ABD'nin anlaşmadan çekilmesi ve yeniden yaptırımlar uygulamaya başlamasıyla durum gerilmişti. İran da zamanla anlaşma kapsamındaki taahhütlerini askıya aldığını duyurmuştu. Şimdi ise ABD'nin Hürmüz Boğazı'na yönelik teklifi, yeni bir müzakere turunun parçası olarak gündeme geldi. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukası, bu boğazdan geçen tankerlere yönelik denetimleri içeriyor. İran, bu ablukanın kaldırılmasını ve diğer yaptırımların hafifletilmesini talep ediyor. Ancak İranlı yetkilinin açıklaması, nükleer programın pazarlık konusu yapılmayacağını net bir şekilde ortaya koyuyor. Uzmanlar, İran'ın nükleer kapasitesini bir güvence olarak gördüğünü ve bundan vazgeçmeyeceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İran'ın bu katı tutumu, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeleri daha da geriyor. ABD'nin Körfez'deki askeri varlığı ve İsrail'in İran'ın nükleer programına yönelik tehditleri, bölgesel bir çatışma riskini artırıyor. Avrupa Birliği ve diğer uluslararası aktörler, diplomasiye şans verilmesi çağrısı yaparken, İran'ın sert çizgisi müzakerelerin geleceğini belirsizleştiriyor. Öte yandan, Rusya ve Çin gibi ülkeler, İran ile ekonomik ve askeri iş birliklerini sürdürerek ABD'nin yaptırımlarını delmeye çalışıyor. Bu durum, küresel güç dengelerini de etkiliyor. İran'ın nükleer programındaki ilerleme, uranyum zenginleştirme seviyesinin %60'a ulaşması, silah üretimine çok yakın olduğu endişelerini doğuruyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın tam iş birliği yapmadığını raporluyor. Bu gelişmeler, nükleer anlaşmanın canlandırılması çabalarını zora sokuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile uzun bir sınırı olan ve bölgesel istikrardan doğrudan etkilenen bir ülke olarak, nükleer müzakerelerdeki tıkanıklığı yakından izliyor. İran'ın nükleer programında esneklik göstermemesi, Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırabilir; zira olası bir nükleer silahlanma yarışı, Orta Doğu'da istikrarsızlığı derinleştirebilir. Ekonomik açıdan ise Türkiye, İran'a uygulanan yaptırımlar nedeniyle enerji ticaretinde zorluklar yaşıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, petrol fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin enerji ithalat maliyetini artırabilir. Ayrıca, ABD-İran arasındaki gerilim, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü güçlendirme fırsatı sunabilir. Ancak Türkiye'nin hem ABD hem de İran ile dengeli ilişkiler yürütme çabası, bu süreçte sınanacak. Sonuç olarak, İran'ın tutumu, Türkiye'nin bölgesel güvenlik ve ekonomik çıkarları açısından dikkatle yönetilmesi gereken bir risk faktörü oluşturuyor.
