ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma ve ateşkese girme yönündeki yedi günlük önerisini özel olarak reddetti. Wall Street Journal'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre Trump, Kasım ayındaki ara seçimlerin ardından İran'a yönelik askeri saldırıları yeniden başlatmayı değerlendiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran'ın önerisi, Hürmüz Boğazı'nın yedi gün süreyle yeniden açılmasını ve bu süre zarfında taraflar arasında ateşkes sağlanmasını içeriyordu. Ancak Trump yönetimi, bu planı İran'ın askeri kapasitesini yeniden inşa etmesine fırsat vereceği gerekçesiyle reddetti. Üst düzey bir ABD'li yetkili, "Başkan, İran'a nefes alma alanı tanımayacaklarını açıkça ortaya koydu" ifadelerini kullandı.
Wall Street Journal'a konuşan yetkililer, Trump'ın ara seçimler öncesinde kamuoyu desteğini kaybetmemek için askeri bir harekâta sıcak bakmadığını, ancak seçim sonrası dönemde İran'a yönelik kapsamlı bir saldırı emri vermeye hazırlandığını belirtti. Beyaz Saray'dan konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.
İran tarafı ise önerinin reddedilmesinin ardından açıklama yapmadı. Tahran yönetimi, son haftalarda Hürmüz Boğazı'ndaki petrol tankerlerine yönelik saldırıları artırmış, ABD ise bölgeye ek askeri gemiler konuşlandırmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir su yolu. İran'ın boğazı kapatma tehdidi, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açmış, petrol fiyatları son bir ayda yüzde 15 artmıştı. ABD'nin askeri müdahale sinyali, bölgede tansiyonu daha da yükseltiyor.
Uzmanlar, olası bir ABD saldırısının sadece İran'ı değil, Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen gibi ülkelerdeki vekil güçleri de harekete geçirebileceği uyarısında bulunuyor. Rusya ve Çin, gerilimin düşürülmesi çağrısı yaparken, Avrupa Birliği diplomatik kanalların açık tutulmasını istiyor.
Trump'ın seçim sonrası askeri seçenekleri masaya yatırması, ABD iç siyasetinde de tartışma yaratmış durumda. Demokratlar, başkanın seçim hesaplarıyla savaş kararını birleştirmesini eleştiriyor. Cumhuriyetçi kanattan bazı isimler ise İran'a karşı sert tutumun devam etmesini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin doğrudan enerji güvenliğini etkilediği bir konumda. İran'dan petrol ve doğal gaz ithal eden Türkiye, olası bir askeri çatışmanın enerji fiyatlarını yükseltmesi ve bölgesel istikrarsızlığı artırması riskiyle karşı karşıya. Ayrıca Türkiye, İran ile ABD arasında arabuluculuk potansiyeline sahip. Ancak Washington'ın seçim sonrası saldırı planları, Ankara'nın diplomatik manevra alanını daraltabilir. Türk dış politikası açısından, bölgede yeni bir savaşın önlenmesi ve enerji koridorlarının açık tutulması öncelikli hedef olmalı.
