Birleşmiş Milletler (BM), İsrail işgali altındaki Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik saldırıların 'şimdiye kadarki en yüksek seviyeye' ulaştığını duyurdu. BM Sözcüsü, yılbaşından bu yana 2.200'den fazla Filistinlinin yerleşimci şiddeti veya diğer erişim kısıtlamaları nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldığını belirtti. Bu açıklama, bölgede tırmanan gerilimin ve insani krizin boyutlarını gözler önüne seriyor.
Saldırılardaki artış ve yerinden edilme krizi
BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) verilerine göre, 2023 yılı Batı Şeria'da yerleşimci şiddeti ve İsrail güçlerinin operasyonları açısından en kanlı yıllardan biri oldu. Sadece Ekim ayında, 7 Ekim'de başlayan Gazze savaşının ardından, Batı Şeria'da 100'den fazla Filistinli öldürüldü. Yerleşimci saldırıları da aynı dönemde iki katına çıktı. OCHA raporları, yerleşimcilerin sık sık Filistin köylerine baskın düzenlediğini, tarım arazilerini ateşe verdiğini ve zeytin hasadını engellediğini ortaya koyuyor.
BM Sözcüsü Stéphane Dujarric, günlük basın brifinginde, 'Bu yıl Batı Şeria'da yerleşimci şiddeti veya diğer erişim kısıtlamaları nedeniyle 2.200'den fazla Filistinli yerinden edildi. Bu, kayıtların tutulmaya başlandığı 2005 yılından bu yana en yüksek rakam' dedi. Dujarric, yerleşimcilerin saldırılarının yanı sıra İsrail ordusunun inşaat izni olmayan yapıları yıkması ve askeri bölge ilanları gibi uygulamaların da yerinden edilmeye yol açtığını vurguladı.
Uluslararası toplum, İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim politikalarını defalarca kınamış olsa da, somut bir yaptırım uygulanmış değil. ABD, Avrupa Birliği ve Türkiye gibi aktörler, yerleşim faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtmekle yetiniyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu liderliğindeki koalisyon hükümeti ise yerleşimleri genişletmeye devam ediyor; 2023 yılında Batı Şeria'da 13 bin yeni konut için ihale yapıldığı bildirildi.
Bölgesel ve küresel boyut: İki devletli çözümün sonu mu?
Batı Şeria'daki şiddet ve yerleşim faaliyetleri, 1967 sınırlarına dayalı iki devletli çözümün uygulanabilirliğini sorgulatıyor. BM Genel Sekreteri António Guterres, yaptığı açıklamada, 'Batı Şeria'daki yerleşim politikaları, gelecekte bağımsız bir Filistin devleti kurma olasılığını her geçen gün daha da zorlaştırıyor' ifadesini kullandı. Uluslararası Kriz Grubu gibi düşünce kuruluşları, mevcut gidişatın fiili bir ilhaka dönüştüğü uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, Gazze savaşının bölgeye yayılma riski Batı Şeria'daki durumu daha da tehlikeli hale getiriyor. Hizbullah'ın Lübnan'dan İsrail'e yönelik saldırıları, İran'ın bölgesel vekil güçleri aracılığıyla çatışmayı genişletme ihtimali ve Kızıldeniz'de Husilerin ticari gemilere saldırıları, Batı Şeria'yı potansiyel bir sıcak çatışma alanına dönüştürebilir. İsrail Savunma Bakanı Yoav Galant, Batı Şeria'daki operasyonların yoğunlaştırılacağını duyurdu; buna karşılık Filistin Yönetimi, İsrail'in güvenlik koordinasyonunu tek taraflı olarak sonlandırabileceğini sinyal verdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Batı Şeria'daki bu gelişmeler, Türkiye'nin uzun süredir savunduğu 'Filistin davasına destek' politikasının somut sonuçlar üretemediği bir döneme denk geliyor. Türkiye, Birleşmiş Milletler nezdinde İsrail'e yaptırım çağrılarını yinelese de, ticari ilişkilerinin boyutu ve NATO üyesi bir ülke olarak denge politikası izlemesi, Ankara'nın etkisini sınırlıyor. Öte yandan, İsrail ile son dönemde yaşanan diplomatik krizler ve ticaret hacmindeki düşüş, Türkiye'nin bölgedeki yumuşak güç arayışlarını zorlaştırıyor. Batı Şeria'da kalıcı bir barışın sağlanamaması, Orta Doğu'da istikrarsızlığı derinleştirerek Türkiye'nin güvenlik çevresini de tehdit ediyor. Ayrıca, Filistin Yönetimi'nin zayıflaması, radikal unsurların güçlenmesine yol açabilir ve bu durum Türkiye'nin de dahil olduğu bölgesel güvenlik mimarisini olumsuz etkileyebilir.
