Afganistan'da Taliban'ın kız çocuklarının eğitimine getirdiği yasağa rağmen, ülke genelinde gizli okullar açılmaya devam ediyor. The Times gazetesinin muhabirleri, öğrencilerin, öğretmenlerin ve ailelerin kurallara meydan okuyarak eğitim görmeye çalıştıkları bu gizli sınıflara erişmeyi başardı. Kabil'in dar sokaklarındaki sıradan görünümlü evlerin arka odalarında, perdeleri sıkıca kapatılmış sınıflarda kız çocukları, gelecekleri için umutla ders dinliyor.
Taliban'ın Eğitim Yasağı ve Gizli Okulların Doğuşu
Taliban, Ağustos 2021'de iktidara geldikten kısa bir süre sonra, önce ortaokul ve lise düzeyindeki kız öğrencilerin okula gitmesini yasakladı. Daha sonra bu yasak, üniversitelere ve hatta Kuran kurslarına kadar genişletildi. Taliban yönetimi, kızların eğitim görmesinin 'İslami değerlere aykırı' olduğunu savunuyor. Ancak Birleşmiş Milletler verilerine göre, bu yasak nedeniyle 1.4 milyondan fazla kız çocuğu eğitim hakkından mahrum kaldı.
Yasağın ardından, bazı öğretmenler ve ebeveynler, kız çocuklarının eğitimden tamamen kopmaması için mahalle aralarında, güvenli evlerde gizli okullar kurmaya başladı. The Times'ın görüştüğü gizli bir okulun kurucusu olan ve kimliğini gizli tutan 'Maria', “Bu yasak, kızlarımızın geleceğini çalmak anlamına geliyor. Biz de onların haklarını korumak için elimizden geleni yapıyoruz” dedi. Maria'nın okulunda, 12-17 yaş arası yaklaşık 30 kız çocuğu, matematik, fen bilimleri, İngilizce ve edebiyat gibi dersler alıyor. Dersler haftanın altı günü, sabah erken saatlerde ve akşam geç saatlerde, Taliban'ın denetiminden kaçınmak için dönüşümlü olarak yapılıyor.
Gizli Okullarda Riskli Yaşam
Gizli okullarda eğitim görmek oldukça riskli. Öğrenciler ve öğretmenler, Taliban militanlarının baskınlarına karşı sürekli tetikte olmak zorunda. Bazı okullar, birkaç haftada bir yer değiştiriyor. Öğretmenler, kimliklerini gizlemek için takma adlar kullanıyor ve ders kitaplarını sıradan alışveriş poşetlerinde taşıyor.
Times muhabirinin görüştüğü 15 yaşındaki bir öğrenci olan Zainab, “Okula gitmek benim için her gün büyük bir cesaret gerektiriyor. Ama eğitim almak istiyorum, çünkü gelecekte Afganistan'ı yeniden inşa etmek için buna ihtiyacım var” diye konuştu. Zainab'ın annesi ise, “Kızımın okula gitmesi için her gün ölüm riskini göze alıyorum. Ama onun karanlıkta kalmasını istemiyorum” dedi.
Bu gizli okulların varlığı, Afgan toplumunun bir kesiminde umut olurken, aynı zamanda büyük bir korku yaratıyor. Taliban'ın bu okullardan haberdar olması durumunda öğretmenler ve öğrenciler ağır cezalarla karşılaşabilir. Geçtiğimiz aylarda, bazı gizli okullara düzenlenen baskınlarda öğretmenler gözaltına alındı ve darp edildi.
Uluslararası Toplumun Tepkisi ve İnsani Kriz
Taliban'ın eğitim yasağı, uluslararası toplum tarafından geniş çapta kınandı. Birleşmiş Milletler, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü, Taliban yönetimine kız çocuklarının eğitim hakkına derhal saygı göstermesi çağrısında bulunuyor. ABD, Avrupa Birliği ve diğer birçok ülke, bu yasağın Taliban'ın tanınmasının önündeki en büyük engel olduğunu vurguluyor.
Ancak uluslararası kınamalar, Afganistan'daki insani krize çözüm getirebilmiş değil. Ülkede 20 milyondan fazla insan açlıkla karşı karşıya. Eğitimden mahrum kalan milyonlarca kız çocuğu, erken yaşta evlilik ve çocuk işçiliği gibi risklerle karşı karşıya. Uzmanlar, bu durumun Afganistan'ın geleceğini tehdit ettiğini belirtiyor. Eğitim alamayan bir nesil, ülkenin kalkınmasını ve istikrarını ciddi şekilde olumsuz etkileyecek.
Gizli okulların sürdürülebilirliği de büyük bir sorun. Fon yetersizliği, güvenlik endişeleri ve sürekli göç, bu okulların kapanmasına neden olabiliyor. Yine de öğretmenler ve aileler, zorluklara rağmen eğitimi yaşatmaya kararlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan'daki kız çocuklarının eğitim hakkının engellenmesi, bölgesel istikrar ve insan hakları açısından endişe verici bir gelişme. Türkiye, Afganistan'da tarihsel olarak etkili bir ülke konumunda ve bu ülkedeki gelişmeleri yakından izliyor. Türkiye'nin Taliban yönetimiyle diplomatik ilişkileri bulunuyor; ancak Ankara, kız çocuklarının eğitimi de dahil olmak üzere temel haklara saygı gösterilmesi çağrısında bulunuyor. Türkiye'nin bu konudaki tutumu, hem insani değerler hem de bölgedeki uzun vadeli istikrar açısından önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'ye yönelik düzensiz göç akımlarının bir kaynağı olan Afganistan'da eğitimin yaygınlaşması, ülkenin toplumsal gelişimi ve ekonomik kalkınması için kritik; bu da göç baskısını azaltabilir.
