Afganistan'ın bazı bölgelerinde, Taliban yönetiminin 2021'de iktidara gelmesinden bu yana altıncı sınıfı geçen kız çocuklarının okula gitmesi resmi olarak yasak. Ancak bu yasağa rağmen, ülke genelinde gizli sınıflar oluşturularak eğitim hakkı korunmaya çalışılıyor. New York Times'ın Afganistan ve Pakistan büro şefi Elian Peltier, bu gizli okullardan birini ziyaret ederek, genç kızların ve öğretmenlerinin cesaret dolu hikayelerini yerinde gözlemledi. Bu haberde, Peltier'in izlenimlerini ve Afgan kızların eğitim mücadelesini aktarıyoruz.
Yasağa Rağmen Açılan Gizli Okullar
Afganistan'da Taliban yönetimi, Ağustos 2021'de başkent Kabil'i ele geçirmesinin ardından kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimini yasaklamıştı. Bu karar, uluslararası toplumun büyük tepkisini çekmiş ve ülkedeki insani krizi derinleştirmişti. Ancak Taliban'ın bu katı politikalarına rağmen, Afgan toplumunun farklı kesimleri kadınların ve kız çocuklarının eğitim hakkını korumak için direniş gösteriyor. Bu direnişin en somut örneklerinden biri, ülkenin dört bir yanında faaliyet gösteren gizli okullar.
Elian Peltier'in ziyaret ettiği gizli okul, Kabil'in sakin bir mahallesinde, sıradan bir evin içinde yer alıyor. Dışarıdan bakıldığında hiçbir özelliği olmayan bu ev, aslında onlarca kız çocuğu için bir umut ışığı. Okulun kapısında herhangi bir tabela yok ve dersler, güvenlik nedeniyle evin arka odalarında yapılıyor. Öğrenciler, okula gelirken dikkat çekmemek için kıyafetlerini değiştiriyor ve okul çantalarını gizliyor. Bu okullarda eğitim gören kızlar, Taliban yönetiminin yasaklarına rağmen matematik, fen bilimleri, edebiyat ve İngilizce gibi dersler alıyor.
Peltier'in görüştüğü öğretmenlerden biri olan ve ismini vermek istemeyen bir kadın, bu gizli okulların önemini şu sözlerle anlatıyor: "Biz sadece birkaç kız çocuğunu okutmakla kalmıyoruz, aynı zamanda onlara geleceklerini kimsenin çalamayacağını da gösteriyoruz. Bu direniş, bize umut veriyor." Öğrencilerden biri olan 14 yaşındaki Maryam ise, "Okulumuzun gizli olması çok zor, ama öğrenmekten vazgeçmek istemiyorum. Ben doktor olmak ve insanlara yardım etmek istiyorum" diyor.
Taliban Yönetimi ve Uluslararası Tepkiler
Taliban'ın kız çocuklarının eğitimine getirdiği yasak, sadece Afganistan'da değil, tüm dünyada geniş yankı uyandırdı. Birleşmiş Milletler, bu yasağı "insanlık dışı" olarak nitelendirirken, birçok ülke Taliban yönetimini tanımak için eğitim yasağının kaldırılmasını şart koştu. ABD, Avrupa Birliği ve Türkiye dahil birçok ülke, Afganistan'a yönelik yardımlarını keserek Taliban üzerinde baskı kurmaya çalışıyor. Ancak Taliban, bu konuda geri adım atmış değil.
Uzmanlara göre, Taliban'ın bu katı tutumu, ülkenin uluslararası toplumdan izole olmasına ve Afganistan'da derinleşen yoksulluğa yol açıyor. Ülke, 2021'den bu yana ciddi bir ekonomik krizle karşı karşıya ve halkın büyük bir kısmı açlık sınırında yaşıyor. Kız çocuklarının eğitimden mahrum kalması ise, ülkenin geleceği üzerinde uzun vadeli olumsuz etkiler yaratacak gibi görünüyor. Eğitim hakları savunucuları, bu durumun Afganistan'ın kalkınmasını geri dönülmez şekilde etkileyeceği konusunda uyarıyor.
Gizli okullar, Taliban'ın yasaklarına karşı sembolik bir direniş olmasının ötesinde, Afgan toplumunda kadınların ve kız çocuklarının eğitimine verilen önemin de bir göstergesi. Bu okulların varlığı, Taliban'ın kontrolüne rağmen Afgan halkının eğitim talebinin devam ettiğini ortaya koyuyor. Ancak bu tür okulların sürdürülebilirliği, Taliban'ın baskıları ve kaynak eksikliği nedeniyle her geçen gün zorlaşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan'daki bu gelişmeler, Türkiye'nin komşu bölgedeki istikrar arayışını doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, tarihsel olarak Afganistan ile güçlü bağlara sahip ve bölgede etkili bir aktör olarak öne çıkıyor. Türkiye'nin, Taliban yönetimiyle ilişkilerini sürdürürken insani değerleri gözetmesi ve kız çocuklarının eğitimi konusundaki uluslararası duyarlılığı desteklemesi beklenir. Ayrıca, Türkiye'nin Afganistan'a yönelik kalkınma yardımları ve eğitim projeleri, ülkedeki mevcut durumdan olumsuz etkileniyor. Bu nedenle, Türkiye'nin bölgedeki etkinliğini ve insani diplomasisini sürdürebilmesi için Afganistan'da eğitim hakkının korunması büyük önem taşıyor. Türkiye'nin, bu konuda uluslararası toplumla koordineli hareket etmesi ve Afgan halkına destek vermesi, hem bölgesel istikrar hem de insani değerler açısından değerli bir adım olacaktır.
