ABD'de yapılan yeni bir anket, Amerikalıların kapitalist sisteme olan güveninin son 10 yılda belirgin şekilde azaldığını ortaya koydu. The Wall Street Journal ve NORC Araştırma Merkezi tarafından Çarşamba günü yayımlanan ankete göre, katılımcıların yüzde 48'i Amerikan kapitalizminin 'çok iyi' veya 'bir ölçüde iyi' işlediğini belirtirken, yüzde 51'i sistemin kötü işlediği görüşünde. Bu oran, 2014 yılında yapılan benzer bir ankette yüzde 64 olarak kaydedilmişti. Anket, ekonomik eşitsizlik, enflasyon ve iş güvencesizliği gibi faktörlerin kamuoyundaki memnuniyetsizliği körüklediğine işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı
Anket, 1-13 Mart 2024 tarihleri arasında 1.019 yetişkinle yapıldı ve sonuçlar yüzde 3,9 hata payı içeriyor. 2014'teki aynı anket yüzde 64 destek gösterirken, 2019'da bu oran yüzde 57'ye, 2021'de yüzde 54'e gerilemişti. En büyük düşüş, 18-34 yaş arası genç yetişkinlerde görüldü. Bu grupta 2014'te yüzde 71 olan destek, 2024'te yüzde 42'ye düştü. Siyasi parti bazında ise Cumhuriyetçilerin yüzde 62'si, Demokratların yüzde 34'ü kapitalizmin iyi işlediğini düşünüyor. Ankette ayrıca katılımcıların yüzde 58'i büyük şirketlerin ekonomi üzerinde çok fazla güce sahip olduğunu belirtti. Enflasyonun etkisi de dikkat çekici: Katılımcıların yüzde 67'si son bir yılda kişisel mali durumlarının kötüleştiğini söyledi.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'de kapitalizme olan güvenin azalması, küresel ölçekte de benzer eğilimleri yansıtıyor. Pew Araştırma Merkezi'nin 2023 raporu, gelişmiş ülkelerde piyasa ekonomisine desteğin azaldığını gösteriyor. Fransa, Almanya ve İngiltere'de de benzer oranlarda düşüş var. Uzmanlar, bu eğilimin yükselen otoriter popülizmin ve küresel ticaretteki korumacı politikaların bir yansıması olduğunu vurguluyor. ABD'nin Çin ile olan ticaret savaşları ve pandemi sonrası tedarik zinciri sorunları da bu güvensizliği besledi. Ancak anket, Amerikalıların alternatif sistemlere de sıcak bakmadığını gösteriyor: Katılımcıların yalnızca yüzde 17'si sosyalizmin iyi işlediğini düşünüyor. Bu, kapitalizme duyulan güvenin azalmasına rağmen, net bir alternatifin bulunmadığına işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de kapitalizme olan güvenin azalması, Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalar için dolaylı etkiler doğurabilir. ABD'de artan ekonomik memnuniyetsizlik, korumacı ticaret politikalarını güçlendirebilir ve küresel sermaye akışlarını etkileyebilir. Türkiye, ihracatının önemli bir kısmını ABD'ye yaptığı için, olası bir ekonomik yavaşlama veya ticaret engelleri Türk ihracatçılarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, ABD'deki siyasi kutuplaşma ve sisteme duyulan güvensizlik, küresel piyasalarda belirsizliği artırarak TL üzerinde baskı yaratabilir. Türkiye'nin kendi ekonomik modeli tartışmaları bağlamında, bu anket sonuçları piyasa ekonomisine alternatif arayışlarının küresel bir olgu olduğunu göstermekle birlikte, Ankara'nın mevcut ekonomik politikalarını doğrudan etkilemesi beklenmemektedir.
