ABD'de benzin fiyatları, İran ile savaş ihtimalinin küresel petrol piyasalarında yarattığı panik havası nedeniyle ayların en büyük günlük sıçramasını yaşadı. Ortalama benzin fiyatı bir günde yaklaşık %3,5 artarak galon başına 3,72 dolara yükseldi. Bu, Haziran ayında ABD ile İran arasında imzalanan Mutabakat Zaptı sonrası başlayan istikrarlı düşüşün sert bir şekilde tersine döndüğü anlamına geliyor. Analistler, artışın temel nedeninin İran'ın nükleer tesislerine yönelik artan askeri gerginlik ve olası bir çatışmanın Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol akışını kesintiye uğratacağı korkusu olduğunu belirtiyor.
Mutabakat Süreci ve Fiyatların Seyri
Haziran ayında taraflar arasında varılan Mutabakat Zaptı, petrol piyasalarında kısa süreli bir rahatlama sağlamıştı. Anlaşma, İran'ın nükleer programına sınırlamalar getirmesi karşılığında ABD'nin bazı yaptırımları hafifletmesini öngörüyordu. Bu gelişme sonrası ham petrol fiyatları varil başına 75 doların altına gerilemiş, ABD'de benzin fiyatları da galon başına 3,50 doların altına düşerek tüketicilere bir nebze nefes aldırmıştı. Ancak son haftalarda İran'ın anlaşma şartlarını ihlal ettiği yönündeki iddialar ve ABD'nin ek yaptırım tehditleri, gerginliği yeniden tırmandırdı. Geçtiğimiz hafta İran Devrim Muhafızları'nın Basra Körfezi'nde bir ABD ticari gemisine el koyduğu haberlerinin ardından piyasalarda satış dalgası başladı.
Petrol Arzı ve Jeopolitik Riskler
Uzmanlar, mevcut durumda ham petrol fiyatlarının varil başına 82 doların üzerine çıktığını ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması halinde bu rakamın 100 doları aşabileceğini öngörüyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği kritik bir geçit. Herhangi bir kesinti, küresel enerji fiyatlarında patlamaya yol açabilir. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre, sadece ABD'de benzin tüketimi günde yaklaşık 9 milyon varil seviyesinde. Bu nedenle İran krizi, Amerikan hanelerinin bütçesini doğrudan etkiliyor. Ayrıca, NATO müttefiki ülkeler de bu gelişmeden etkileniyor. Avrupa'da Brent petrol fiyatları varil başına 86 doları görürken, Asya'da Singapur, Japonya ve Güney Kore gibi rafineri ülkeleri alternatif tedarik yolları arıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da yaşanacak bir savaş veya büyük çaplı bir gerilim, Türkiye'yi üç açıdan doğrudan etkiler: enerji maliyetleri, komşuyla ticaret ve sığınmacı akını riski. Türkiye, İran'dan doğal gaz ve petrol ithal eden ülkeler arasında; olası bir çatışma enerji faturasını artırabilir. Ayrıca Irak sınırındaki güvenlik durumu da hassas. ABD ile İran arasındaki mutabakatın çökmesi, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Dolayısıyla bu gelişme, Ankara'nın hem enerji politikalarını hem de dış politikasını yeniden gözden geçirmesini gerektirebilir.
