ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü Temsilciler Meclisi Ödenek Alt Komitesi toplantısında yaptığı açıklamada, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Gazze Şeridi'nin yüzde 70'ini ele geçirme planının, ABD Başkanı Donald Trump'ın 20 maddelik barış planında yer almadığını belirtti. Rubio, “Bir planımız var. Bu plan böyle bir şeyi öngörmüyor. Netanyahu bu açıklamayı yaptı ancak bu, planın bir parçası değil” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ABD'nin İsrail'in tek taraflı adımlarına karşı görünürde bir duruş sergilerken, aslında önemli muafiyetler tanıdığı yönünde yorumlandı.
Gelişmenin arka planı
Netanyahu, geçtiğimiz haftalarda yaptığı bir konuşmada, İsrail ordusunun Gazze'nin yüzde 70'ini kontrol altına aldığını ve bu bölgelerde kalıcı bir askeri varlık oluşturmayı planladıklarını duyurmuştu. Bu açıklama, uluslararası toplumda büyük tepki çekerken, ABD'nin bu plana yeşil ışık yakıp yakmadığı merak konusu olmuştu. Rubio'nun son açıklamaları, ABD'nin resmi olarak bu planı desteklemediğini gösterse de, İsrail'in sahada uyguladığı fiili duruma karşı etkili bir yaptırım uygulamadığı eleştirilerini beraberinde getirdi.
Trump'ın 20 maddelik barış planı, 2020 yılında açıklanmış ve İsrail-Filistin çatışmasına iki devletli çözüm öngören uluslararası mutabakattan önemli ölçüde sapmıştı. Plan, İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim birimlerini meşrulaştırırken, Filistinlilere sınırlı bir özerklik tanıyordu. Ancak plan, Gazze'nin tamamen İsrail kontrolüne geçmesini veya bu kadar geniş bir toprak ele geçirilmesini içermiyordu. Rubio'nun açıklamaları, Netanyahu'nun planının Trump yönetiminin resmi politikasıyla örtüşmediğini ortaya koyarken, ABD'nin İsrail'e sağladığı diplomatik korumanın devam ettiğini de gösteriyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, Orta Doğu'da güç dengelerini yeniden şekillendiriyor. İsrail'in Gazze'deki fiili ilhakı, bölgedeki Arap ülkeleri başta olmak üzere uluslararası toplumdan sert tepkiler alıyor. Mısır ve Ürdün, İsrail'in bu adımını kınarken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde de konuyla ilgili bir oturum talep edilebileceği belirtiliyor.
ABD'nin İsrail'e yönelik bu esnek tutumu, ülkenin Orta Doğu'daki çıkarlarıyla da yakından ilgili. Trump yönetimi, İran'a karşı İsrail ile ortak bir cephe oluşturma ve bölgesel istikrarı sağlama adına Netanyahu'ya geniş bir hareket alanı tanıyor. Ancak bu durum, Filistin davasının uluslararası meşruiyetini zayıflatırken, iki devletli çözümün geleceğini de belirsizleştiriyor.
Netanyahu'nun Gazze'deki planları, aynı zamanda İsrail iç siyasetinde tartışmalara neden oluyor. Muhalefet liderleri, Başbakan'ın yargı reformu krizi ve devam eden protestolar gündemindeyken, dikkatleri dış politikaya çevirmeye çalıştığını iddia ediyor. Öte yandan, aşırı sağcı koalisyon ortakları, Netanyahu'nun planını yetersiz bularak daha sert adımlar atılmasını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'nin işgaline ve Filistin topraklarının ilhakına yönelik her türlü girişime karşı net bir duruş sergilemektedir. ABD'nin bu konudaki esnek tutumu, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji politikaları ve bölgesel güvenlik stratejileri açısından endişe vericidir. İsrail'in Gazze'deki genişlemesi, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteği daha da önemli kılarken, Ankara'nın bu konudaki diplomatik çabalarını yoğunlaştırması muhtemeldir. Ayrıca, Türkiye-Rusya-İran eksenindeki gelişmeler ve Doğu Akdeniz'deki doğalgaz arama faaliyetleri, İsrail'in bu adımlarıyla daha karmaşık bir hal almaktadır.
