Avrupa Birliği'nin devasa yedi yıllık bütçe görüşmeleri, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin dönem başkanlığında hazırladığı somut sayı teklifleriyle yeniden alevlendi. Lüksemburg'ta bir araya gelen AB ülkelerinin Avrupa işlerinden sorumlu bakanları, 2028-2034 dönemini kapsayacak çok yıllı mali çerçevenin (MFF) ana hatlarını tartışıyor. Toplantıya Kıbrıs Daimi Temsilcisi Nicolas Kyriacides başkanlık ederken, Avrupa Komisyonu Bütçe Komiseri Johannes Hahn da hazır bulundu. Kaynaklara göre, Kıbrıs'ın önerdiği rakamlar, özellikle geleneksel 'tasarrufçu' ülkelerden (Hollanda, İsveç, Danimarka, Avusturya) sert tepki çekti. Önerinin başlıca hedefi, AB'nin stratejik özerklik, yeşil dönüşüm ve genişleme hedeflerini finanse edecek bir bütçeye ulaşmak. Ancak üye devletler arasındaki derin görüş ayrılıkları, müzakerelerin zorlu geçeceğine işaret ediyor.
Bütçe Çıkmazı: Net Katkıda Bulunanlar vs. Net Yararlanıcılar
Görüşmelerin odağında, AB'nin en büyük harcama kalemleri olan ortak tarım politikası (CAP) ve yapısal fonlar var. Kıbrıs başkanlığının teklifine göre, bu iki alanın toplam payının mevcut seviyelerde kalması öngörülüyor. Ancak 'Hollanda Grubu' olarak bilinen ve bütçede kemer sıkma isteyen ülkeler, bu alanlarda kesinti istiyor. Fransa ve Almanya ise CAP'den büyük pay alan ülkeler olarak kesintilere karşı çıkıyor. Diğer yandan, yeni kaynak ihtiyacı da farklı bir çekişme konusu. Pandemi sonrası kurtarma fonları, Ukrayna'ya destek ve yeşil enerji geçişi için ek bütçe ihtiyacı, AB'nin kamu maliyesini zorluyor. Özellikle, plastik atık vergisi, karbon sınırda düzeltme mekanizması (CBAM) veya dijital hizmetler vergisi gibi yeni öz kaynaklar oluşturulması tartışılıyor. Ancak bu konuda da üye ülkeler arasında uzlaşma sağlanabilmiş değil. Toplantıda konuşan Hollanda Avrupa İşleri Bakanı Sander Dekker, 'Brüksel'deki herkesin istediği bir bütçe yok; sorumlu bir bütçe olmalı' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Genişleme ile Birlikte Mali Yük Artıyor
AB'nin Ukrayna, Moldova ve Batı Balkan ülkelerinin olası üyelikleri için hazırlık yapması, bütçe tartışmalarının bir diğer boyutunu oluşturuyor. Komisyonun genişleme öncesi reform ve uyum fonları için ayırmayı planladığı 50 milyar euroluk bir paket, müzakerelerde kilit rol oynuyor. Doğu Avrupa ülkeleri, genişlemenin maliyetinin mevcut üyeler tarafından karşılanması gerektiğini savunurken, Batılı üyeler bu yükün sınırlı tutulmasından yana. ABD'de Trump döneminin ardından Avrupa'nın kendi güvenliğine daha fazla yatırım yapması gerektiği fikri de bütçe tartışmalarının perde arkasında yer alıyor. NATO'nun Avrupa ayağına yapılacak yatırımlar da çerçeveye dahil edilmeye çalışılıyor. Kıbrıs başkanlığının bütçe teklifi, tüm bu başlıkları kapsayan ama mali disiplini bozmayacak bir orta yol bulmaya çalışıyor. Ancak ilk tepkiler, orta yolun henüz bulunamadığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB bütçe görüşmeleri, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde kritik bir dönemeçte. AB'nin olası genişleme sürecinde, Türkiye'nin Gümrük Birliği modernizasyonu, vize serbestisi ve katılım öncesi mali yardımlar (IPA fonları) bu bütçenin kalemleri arasında yer alıyor. Kıbrıs'ın dönem başkanlığı yürütmesi, Türkiye açısından hassas bir dengedir; adada çözüm sürecinin henüz tamamlanmamış olması, müzakerelerde Türkiye aleyhine siyasi manevralara yol açabilir. Öte yandan, AB'nin enerji ve yeşil dönüşüm hedefleri, Türkiye'nin yenilenebilir enerji ve depolama projelerine yönelik fonlara erişimini olumlu yönde etkileyebilir. Türk dış politikası, bu bütçe sürecini AB'yle iş birliği fırsatı olarak değerlendirmeli. Bütçede ayrılacak miktar ne kadar yüksek olursa, Türkiye'nin AB mekanizmalarıyla entegrasyon şansı o kadar artacaktır. Aksi halde, artan mali kısıtlar Türkiye'nin AB'yle bağlarını zayıflatabilir.
