Avrupa Birliği, ABD Başkanı Donald Trump'ın jenerik ilaçlara yönelik yeni gümrük tarifelerinin Avrupa ihracatını doğrudan etkilemeyeceğini açıkladı. Brüksel, söz konusu ilaçların geçen yıl İskoçya'nın Turnberry kentinde varılan ABD-AB ticaret anlaşması kapsamında korunduğunu savunuyor. Trump yönetiminin ilaç fiyatlarını düşürmek ve yerli üretimi teşvik etmek amacıyla duyurduğu yeni tarifeler, Avrupa'dan yapılan jenerik ilaç ithalatını hedef alıyordu. Ancak AB yetkilileri, bu tarifelerin 2024'te imzalanan anlaşma ile belirlenen kurallar çerçevesinde uygulanamayacağını ileri sürüyor.
Turnberry Anlaşması'nın Kapsamı ve Gerekçeler
Geçtiğimiz yıl İskoçya'nın ünlü Turnberry golf tesisi yakınlarında imzalanan anlaşma, ABD ile AB arasındaki ticari ilişkilerde önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Anlaşma kapsamında, her iki taraf da belirli ürün gruplarına yönelik gümrük tarifelerini karşılıklı olarak dondurmayı veya belirli oranlarda indirmeyi taahhüt etti. Jenerik ilaçlar da bu ürün grupları arasında yer alıyor. Brüksel, Trump'ın yeni tarifelerinin bu taahhütleri ihlal ettiğini savunuyor. Avrupa Komisyonu'ndan bir sözcü, 'Markasız ilaçlar anlaşma metninde açıkça koruma altına alınmıştır. ABD'nin bu alanda tek taraflı tarife uygulaması hukuki olarak mümkün değildir' ifadelerini kullandı.
Trump yönetimi ise farklı bir görüşte. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, tarifelerin Amerikan ilaç endüstrisini korumayı ve dışa bağımlılığı azaltmayı hedeflediği belirtildi. Washington, Turnberry anlaşmasının 'adil olmayan ticaret uygulamalarını' engellemediğini öne sürüyor. Ancak AB tarafı bu argümanı reddediyor ve anlaşmanın ilgili maddelerine atıfta bulunarak hukuki zemini güçlendirmeye çalışıyor.
Küresel İlaç Pazarında Olası Yansımalar
Bu anlaşmazlık, küresel ilaç ticareti açısından da kritik bir sınav olabilir. Jenerik ilaçlar, özellikle gelişmekte olan ülkelerde sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği için hayati önem taşıyor. AB, dünya jenerik ilaç pazarının yaklaşık %40'ını elinde bulunduruyor. Bu ürünlerin büyük kısmı Almanya, Fransa ve İtalya'da üretiliyor. Eğer Trump yönetimi ısrarlı bir tutum sergilerse, AB'nin Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) başvurması gündeme gelebilir. Ticaret uzmanları, DTÖ nezdindeki bir davanın en az iki yıl sürebileceğini ve bu süreçte taraflar arasındaki gerilimin artabileceğini belirtiyor.
Öte yandan, ABD pazarına bağımlı olan Avrupalı ilaç şirketleri tedirgin. Stoxx Avrupa İlaç Endeksi, haberin duyulmasının ardından %1,2 değer kaybetti. Ancak AB yetkilileri, ihracatçı firmalara Turnberry anlaşmasının sağladığı korumayı hatırlatarak sükunet çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD ile AB arasındaki bu ticari anlaşmazlığı yakından izlemelidir. Türkiye'nin jenerik ilaç üretimi son yıllarda önemli ölçüde artmış durumda. Türk ilaç firmaları, hem AB'ye hem de ABD'ye ihracat yapıyor. Eğer Trump'ın tarifeleri yürürlüğe girerse, Türk jenerik ilaçları doğrudan etkilenmese bile artan korumacılık eğilimi orta vadede Türk ihracatçıları için de risk oluşturabilir. Ayrıca, bu gerilim AB ile ABD arasındaki ticaret savaşlarını derinleştirirse, Türkiye'nin Gümrük Birliği ve serbest ticaret anlaşmaları çerçevesindeki konumu yeniden değerlendirilmelidir. Türkiye, alternatif pazarlara yönelerek bu tür dış kaynaklı şoklara karşı dayanıklılığını artırmalıdır.
