Hızlı modanın gündelik giyimden lüks tüketime kadar her alanı etkisi altına aldığı bir çağda, Amerikalı yazar Eve Ogden Schaub çok daha radikal bir yol izlemeye karar verdi: Giyeceği elbiseyi kendi bahçesinde yetiştirdi. Keten bitkisini ekerek, hasat ederek ve işleyerek oluşturduğu elbise, onun ifadesiyle “hayal edilebilecek en yavaş moda” akımının somut bir örneği oldu. Schaub'un bu kişisel girişimi, tekstil endüstrisinin çevreye verdiği zarara dikkat çekerken, bireysel ölçekte sürdürülebilirlik arayışlarına da ilham veriyor.
Bir yazarın ketenle imtihanı
Eve Ogden Schaub, uzun yıllardır kırsal bir yaşam süren ve doğayla iç içe olmayı tercih eden bir yazar. Fast fashion (hızlı moda) endüstrisinin yarattığı tüketim çılgınlığından duyduğu rahatsızlık, onu alternatif üretim yöntemleri araştırmaya yöneltti. Keten bitkisinin liflerinden kumaş üretimine kadar geçen sürecin, pamuk üretimine göre su ve kimyasal kullanımı açısından çok daha az zararlı olduğunu öğrenmesi, bu yola girmesinin en büyük nedeni oldu.
Schaub'un macerası, 2021 yılında evinin bahçesine keten tohumları ekmesiyle başladı. Büyüme süreci boyunca bitkiye gösterdiği özen, hasat sonrası işlemeye dönüştü. Keten saplarını ayıklamak, lifleri çıkarmak, eğirmek ve ipliğe dönüştürmek, ardından bu ipliği dokuyarak kumaş elde etmek; oldukça zahmetli ve uzun bir süreçti. Sonuçta ortaya çıkan elbise, binlerce saatlik emeğin ürünü olarak Şubat 2025’te Schaub'un sosyal medya hesaplarından paylaşımlarıyla gündeme geldi.
Bu süreçte Schaub, keten yetiştiriciliği ve işleme teknikleri konusunda kitaplardan ve internetten yararlanırken, bölgesindeki geleneksel dokuma ustalarından da destek aldı. Ancak asıl zorluk, endüstriyel ölçekten uzak, tamamen el emeğine dayalı bir üretimin inceliklerini öğrenmekti. Schaub, bu deneyimle ilgili olarak, “Bir elbise giymenin ne kadar emek ve sabır istediğini anlamak, benim için sadece kıyafete değil, hayata bakış açımı da değiştirdi” ifadelerini kullanıyor.
Sürdürülebilirlik denince akla gelen ilk örnek
Eve Ogden Schaub'un hikayesi, dünya genelinde hızla büyüyen sürdürülebilir moda hareketinin dikkat çekici örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na göre, tekstil sektörü küresel karbon emisyonlarının yaklaşık yüzde 10’undan sorumlu ve her yıl milyonlarca ton giysi çöpe atılıyor. Bu tablo karşısında, tüketicilerin bilinçlenmesi ve alternatif üretim modellerinin geliştirilmesi büyük önem taşıyor.
Schaub’un girişimi, bireysel bir çabanın ötesinde, gıdadan giysiye kadar her alanda “kendi kendine yetme” fikrinin yeniden popülerleştiğinin de bir göstergesi. Keten bitkisi, sadece tekstil üretimi için değil; tohumlarından sabun ve mürekkep elde edilmesine, saplarından yalıtım malzemesi yapılmasına kadar birçok alanda kullanılan çok yönlü bir tarım ürünü. Bu yüzden, Schaub’un bahçesinde yetiştirdiği keten, sadece bir elbiseye dönüşmedi; aynı zamanda sürdürülebilir yaşam üzerine düşündürücü bir hikaye haline geldi.
Schaub’un bu süreci anlatan ve “Bu Elbise Nasıl Yetiştirilir?” adını taşıyan kitabı ise, benzer bir yolculuğa çıkmak isteyenlere rehberlik etmeyi amaçlıyor. Kitabın kısa sürede büyük ilgi görmesi, toplumda sürdürülebilirlik bilincinin arttığını gösteren önemli bir gösterge olarak yorumlanıyor.
Sorumlu üretim ve tüketim çağı
Hızlı modanın çevresel etkileri üzerine yapılan araştırmalar, sektörde köklü değişiklikler yapılması gerektiğini ortaya koyuyor. Dünya Ekonomik Forumu’nun 2024 raporu, bu alanda sürdürülebilir uygulamaların yalnızca çevreye değil, aynı zamanda uzun vadede ekonomiye de olumlu katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Schaub’un girişimi, bu dönüşümün bir parçası olarak görülse de, etkisi sınırlı kalıyor. Uzmanlar, asıl değişimin büyük ölçekli üreticilerin ve perakendecilerin uygulayacağı sürdürülebilir politikalar ile mümkün olabileceğine dikkat çekiyor.
Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Avrupa’da, “tekstil-geri dönüşüm” yasaları giderek yaygınlaşıyor. Özellikle Fransa ve Almanya gibi ülkeler, tekstil atıklarının toplanmasını ve yeniden kullanılmasını zorunlu kalan düzenlemeler hayata geçirdi. Bu gelişmeler, Schaub’un anlattığı gibi bireysel hikayelerin ötesinde, sistemik değişimlerin habercisi olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tekstil ve hazır giyim sektöründe dünyanın önde gelen üreticilerinden biri. Bu nedenle, fast fashion endüstrisindeki dönüşüm, Türk ekonomisi ve ihracatı için de kritik önem taşıyor. Avrupa Birliği’nin “Tekstil Stratejisi” kapsamında getireceği yeni düzenlemeler, Türk üreticilerinin de sürdürülebilirlik kriterlerine uyum sağlamasını zorunlu kılacak. Eve Ogden Schaub’un bireysel girişimi, küçük ölçekli bir örnek olsa da, Türkiye’deki tekstil firmalarına, üretim süreçlerinde doğal lifler ve çevre dostu yöntemlere daha fazla yatırım yapmaları gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, artan çevre bilinci ve sürdürülebilir ürünlere olan talep, Türk tekstil sektörü için yeni pazar fırsatları doğurabilir.
