Wall Street Journal'ın (WSJ) Cuma günü yayımladığı bir rapora göre, İran'a karşı yürütülen savaşta kullanılan gelişmiş silahlar, ABD'nin askeri stoklarını ciddi şekilde tüketti. Bu durum, Washington'ın Çin ve Rusya'dan gelebilecek tehditlere karşı caydırıcılık kapasitesini sınırlandırıyor. Anadolu Ajansı'nın aktardığı habere göre, askeri planlamacılar, kaynakların tükenmesinin ABD'nin küresel güç projeksiyonunu ve müttefiklerine verdiği güvenlik garantilerini olumsuz etkileyeceği endişesini dile getirdi. Rapor, Orta Doğu'daki yoğun çatışmaların, ABD'nin uzun vadeli savunma stratejileri üzerindeki derin etkisini gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı: İran Savaşı ve Stokların Tükenişi
İran'a yönelik askeri operasyonlar, ABD'nin envanterindeki yüksek teknolojili mühimmatın, özellikle de güdümlü füzelerin, hassas bombaların ve hava savunma sistemlerinin yoğun şekilde kullanılmasına yol açtı. WSJ'nin savunma yetkililerine dayandırdığı haberine göre, özellikle Tomahawk seyir füzeleri, havadan karaya mühimmatlar ve Patriot savunma bataryalarının füzeleri gibi kritik sistemlerdeki stok seviyeleri endişe verici derecede azaldı. Yetkililer, bu silahların yeniden üretim sürecinin aylar hatta yıllar alabileceğini ve bu durumun ABD'nin potansiyel bir çatışmada aynı yoğunlukta operasyon yürütme kabiliyetini riske attığını belirtiyor.
Uzmanlara göre, İran savaşındaki mühimmat tüketimi, ABD'nin son on yıllarda benzeri görülmemiş bir seviyeye ulaştı. 2022'de başlayan ölçekte bir çatışmada, ABD'nin günlük mühimmat kullanımı, Vietnam Savaşı ve Irak Savaşı dönemlerinin üzerine çıktı. Savunma bütçeleri ve üretim hatları, bu kadar yüksek bir talebi karşılamakta zorlanıyor. Örneğin, Javelin ve Stinger gibi taşınabilir savunma sistemlerinin üretimi, Ukrayna'daki savaş nedeniyle zaten artırılmışken, İran cephesindeki ihtiyaç bu kapasitenin daha da zorlanmasına neden oluyor. Raporda, ABD'nin acil durumlarda kullanılmak üzere stokladığı kritik mühimmatın belirli bir kısmının İran operasyonlarında tüketildiği ve yerine konulamadığı vurgulanıyor.
Pentagon yetkilileri, stokların yenilenmesi için Kongre'den ek ödenek talep ederken, bu durumun ABD'nin dünyanın farklı bölgelerindeki askeri varlığını ve angajman taahhütlerini gözden geçirmesine yol açtığını belirtiyor. Özellikle Hint-Pasifik bölgesinde Çin'e karşı caydırıcılık stratejisi, Avrupa'da Rusya'ya karşı NATO'nun doğu kanadının güçlendirilmesi gibi öncelikler, Orta Doğu'da tüketilen kaynaklar nedeniyle sekteye uğrayabilir. Savaşın başlangıcından bu yana geçen sürede, ABD'nin Orta Doğu'ya sevk ettiği uçak gemisi grupları ve denizaltılar, yoğun bir şekilde saldırı operasyonlarına katıldı; bu da sadece stokları değil, aynı zamanda insan gücü ve ekipman üzerindeki yıpranmayı da artırdı.
Küresel Güç Dengeleri ve Bölgesel Boyut: ABD Caydırıcılığının Erozyonu
ABD'nin askeri stoklarındaki bu erozyon, küresel güç dengelerini yakından ilgilendiriyor. Raporda, Çin'in Tayvan üzerindeki baskısını artırması ve Rusya'nın Ukrayna savaşını sürdürme kararlılığı göz önüne alındığında, ABD'nin bu iki rakip ülkeye karşı koyma kabiliyetinin zayıfladığına dikkat çekiliyor. Uzmanlar, ABD ordusunun aynı anda birden fazla bölgede büyük çaplı bir çatışmaya girmesinin lojistik olarak zor olduğunu, İran savaşının bu zorluğu daha da belirgin hale getirdiğini ifade ediyor. Yetersiz kalan stoklar, ABD'nin askeri müdahale seçeneklerini kısıtlarken, bu durumun Çin ve Rusya'nın daha cesur bir dış politika izlemesine zemin hazırlayabileceği belirtiliyor.
Bölgesel olarak bakıldığında, İran savaşı sonrası Orta Doğu'daki güvenlik mimarisi yeniden şekilleniyor. ABD'nin bölgede azalan askeri varlığı ve mühimmat kısıtları, geleneksel müttefikleri olan İsrail ve Körfez ülkelerinde güvenlik endişelerine yol açıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, kendi savunma harcamalarını artırma kararı alırken, İsrail'in kendi güvenlik doktrinini gözden geçirdiği belirtiliyor. Bu durum, bölgesel bir silahlanma yarışını hızlandırabilir. Ayrıca, İran'ın zayıflaması sonrası Şii milis grupların ve diğer vekil güçlerin bölgedeki konumu da değişiyor. ABD'nin müdahale kapasitesindeki azalma, bu grupların daha otonom bir şekilde faaliyet göstermesine, dolayısıyla bölgesel istikrarsızlığın artmasına neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin askeri stoklarındaki tükenme, Türkiye'nin de içinde bulunduğu Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki güvenlik dengesini doğrudan etkileyen bir gelişmedir. Türkiye, uzun süredir ABD ile savunma iş birliği konusunda güven bunalımları yaşayan bir NATO üyesi olarak, bu durumu stratejik özerkliğini artırma çabaları bağlamında değerlendirebilir. Türk savunma sanayii, son yıllarda İHA/SİHA üretimi ve yerli füze programlarıyla dikkat çekerken, ABD'nin caydırıcılığındaki zayıflama, Türkiye'nin hareket alanını genişletebilir. Özellikle Suriye'nin kuzeyi, Irak'ın kuzeyi ve Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları üzerindeki çıkar çatışmaları göz önüne alındığında, Türkiye'nin kendi askeri kapasitesine güvenme ihtiyacı artmaktadır. Ayrıca, ABD'nin bu kısıtlı dönemde Türkiye'ye yönelik olası baskıları (S-400 savunma sistemi anlaşmazlığı gibi) azalabilir. Ancak bu durum, Türkiye'nin bölgesel güvenlik risklerine karşı kendi başına önlem almasını da zorunlu kılmaktadır. Sonuç olarak, ABD'nin stok tükenmesi, hem fırsatlar hem de sorumluluklar getiren yeni bir denklem oluşturmaktadır.
