Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP), Orta Doğu'daki devam eden krizin, başta akaryakıt, gıda ve gübre olmak üzere temel emtia fiyatlarını hızla yükselttiğini ve bunun gıda güvensizliğini bölge sınırlarının çok ötesine taşıyarak milyonlarca kişiyi daha açlığa ittiğini açıkladı. WFP'nin yayımladığı son rapora göre, krizin yarattığı ekonomik şok dalgaları, özellikle gıda ithalatına bağımlı ve kırılgan ekonomilere sahip ülkelerde etkisini gösteriyor.
Artan fiyatlar ve kırılgan ülkeler
WFP'nin değerlendirmesine göre, Orta Doğu'daki çatışmalar ve istikrarsızlık, küresel tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açtı. Özellikle Karadeniz tahıl koridoru anlaşmasının askıya alınması ve bölgedeki enerji arzındaki belirsizlikler, buğday, mısır ve ayçiçek yağı gibi temel gıda maddelerinin fiyatlarını 2023'ün üçüncü çeyreğinde yüzde 30'un üzerinde artırdı. Gübre fiyatlarındaki yükseliş ise, tarımsal üretim maliyetlerini katlayarak, gelişmekte olan ülkelerdeki çiftçileri zor durumda bırakıyor.
WFP İcra Direktörü Cindy McCain, yaptığı açıklamada, "Orta Doğu'da bir yılı aşkın süredir devam eden çatışmalar, sadece bölge halklarını değil, dünyanın dört bir yanındaki en savunmasız toplulukları da vuruyor. Yükselen gıda ve enerji fiyatları, daha önce kendini idame ettirebilen milyonlarca aileyi yardıma muhtaç hale getirdi" ifadelerini kullandı. Örgüt, özellikle Sahra Altı Afrika, Güney Asya ve Latin Amerika'nın bazı bölgelerinde akut gıda güvensizliği yaşayan insan sayısının 345 milyona ulaştığını ve bu rakamın 2020'ye göre 200 milyon arttığını vurguluyor.
Küresel boyut ve yeni tehditler
WFP raporu, Orta Doğu krizinin yalnızca gıda fiyatlarını değil, aynı zamanda nakliye ve lojistik maliyetlerini de artırdığına dikkat çekiyor. Kızıldeniz'deki ticaret yollarının güvenliğinin tehlikeye girmesi, küresel konteyner navlunlarını 2024'ün başında yüzde 40 artırdı. Bu durum, ithal gıdaya bağımlı olan ve döviz rezervleri eriyen ülkeler için ek bir yük oluşturuyor. Öte yandan, iklim değişikliğine bağlı kuraklık ve sel felaketleri, özellikle Doğu Afrika ve Güney Asya'da hasatları vurarak, gıda krizini derinleştiriyor.
Uzmanlar, mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde, 2025 yılına kadar dünya genelinde 700 milyondan fazla insanın kronik açlıkla karşı karşıya kalabileceğini öngörüyor. WFP, acil durum fonlarının yetersiz kaldığını ve bağışçı ülkelerin taahhütlerini yerine getirmemesinin, yardım operasyonlarını kısıtladığını belirtiyor. Örgüt, 2024 için 26 milyar dolarlık bir bütçeye ihtiyaç duyarken, şu ana kadar bu miktarın sadece yüzde 35'inin karşılandığını duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Orta Doğu'daki krizin gıda ve enerji fiyatlarını yükseltmesi, Türkiye gibi net gıda ve enerji ithalatçısı ülkeleri doğrudan etkiliyor. Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşının ardından Karadeniz tahıl koridorunda oynadığı arabulucu rolüyle gıda tedarik zincirinde kilit bir aktör haline gelmişti. Ancak bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin buğday ve ayçiçek yağı ithalat maliyetlerini artırarak enflasyon üzerinde baskı yaratıyor. Ayrıca, Suriye ve Irak'taki istikrarsızlığın devam etmesi, Türkiye'ye yönelik düzensiz göç hareketlerini tetikleyerek güvenlik riskini artırıyor. Türkiye'nin, WFP'nin çağrısına yanıt olarak insani yardım taahhütlerini artırması ve bölgesel ticaret yollarının güvenliğini sağlayacak girişimlere öncülük etmesi beklenebilir.
