Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Taliban'ın yeniden iktidara gelmesinin beşinci yılında Afganistan'da yaklaşık 2,4 milyon kız çocuğunun ortaöğretim hakkından mahrum kaldığını açıkladı. Örgüt, bu durumun ülkede kalıcı sosyal ve ekonomik sonuçlara yol açacağı konusunda uyarıda bulundu. 2021'de iktidarı devralan Taliban yönetimi, kızların 12 yaşından sonra okula gitmesini yasaklamış; bu karar, uluslararası toplumun geniş tepkisini çekmişti. UNESCO'nun raporu, Afganistan'da eğitimin geleceği konusundaki endişeleri bir kez daha gündeme getiriyor.
Eğitim Krizi Derinleşiyor
UNESCO'nun yayımladığı son verilere göre, Afganistan'da ortaöğretim çağındaki kızların neredeyse tamamı okula devam edemiyor. Ülkede 2021 yılından bu yana kızların okullaşma oranı yüzde 50'nin üzerinde bir düşüş gösterdi. Taliban yönetimi, kadınların ve kız çocuklarının eğitim hakkını kısıtlarken, insani yardım kuruluşları da bu durumun toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştirdiğine dikkat çekiyor. Uzmanlar, eğitim alamayan bir neslin yetişmesinin ülkenin kalkınmasını onlarca yıl geriye götüreceğini ve yoksulluğun artmasına neden olacağını belirtiyor.
Afganistan'da kız çocuklarının eğitimi, 2001-2021 yılları arasında uluslararası toplumun desteğiyle önemli ilerlemeler kaydetmişti. O dönemde ilköğretime katılım oranları yükselmiş, üniversitelerde kız öğrencilerin sayısı artmıştı. Ancak Taliban'ın yeniden iktidara gelmesiyle bu kazanımların büyük bir kısmı geri alındı. Taliban yetkilileri, eğitim yasağının İslam hukuku ve Afgan geleneklerine uygun olduğunu savunsa da, bu argüman uluslararası kamuoyunda kabul görmüyor. Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, Taliban'ı kız çocuklarının eğitim hakkını ihlal etmekle suçluyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Afganistan'daki eğitim krizi, yalnızca ülke içinde değil, bölgesel ve küresel düzeyde de ciddi sonuçlar doğuruyor. Eğitim alamayan kız çocuklarının ileride iş gücüne katılamaması, ülkenin ekonomik büyümesini olumsuz etkiliyor. Dünya Bankası, Afganistan'da eğitimin kısıtlanmasının ülke ekonomisine yıllık maliyetinin milyarlarca dolar olduğunu tahmin ediyor. Ayrıca, eğitim göremeyen gençlerin radikalleşme riski artıyor; bu durum, Afganistan'dan komşu ülkelere yönelik güvenlik tehditlerini de beraberinde getiriyor.
Uluslararası toplum, Taliban'a yönelik yaptırımlarını sürdürürken, eğitim konusu da bu yaptırımların merkezinde yer alıyor. ABD ve Avrupa Birliği, Taliban'ın kız çocuklarının eğitimine izin vermesini, diplomatik tanınma ve ekonomik yardımların ön koşulu olarak ileri sürüyor. Ancak Taliban yönetimi bu çağrılara rağmen kararından geri adım atmış değil. Bu durum, Afganistan'ın uluslararası toplumdan izolasyonunu derinleştiriyor ve ülkedeki insani krizin daha da büyümesine neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan'daki kız çocuklarının eğitimden mahrum kalması, Türkiye'nin bölgesel istikrar ve güvenlik politikaları açısından önem taşıyor. Türkiye, Afganistan'da barış ve istikrarın sağlanmasına yönelik çabalarını sürdürürken, eğitimsiz bir neslin ülkedeki radikal grupların insan kaynağı haline gelmesi, bölgesel güvenliğe tehdit oluşturuyor. Ayrıca Türkiye, Afgan göçü konusunda önemli bir hedef ülke olarak, eğitimsiz ve işsiz genç nüfusun artmasının göç baskısını artırabileceği endişesini taşıyor. Bu nedenle Türkiye, uluslararası toplumun Taliban üzerindeki baskısını desteklerken, Afgan halkına insani yardımlarını da sürdürüyor. Ancak kalıcı bir çözüm için Taliban yönetiminin kız çocuklarının eğitimine yeniden izin vermesi gerektiği açıktır.
