Umman, Ortadoğu’daki artan gerilimlerin ortasında, hem İran’la Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin ilk resmi toplantıyı gerçekleştirerek hem de Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Sultan Heysem bin Tarık’ı Elysee Sarayı’nda ağırlamasıyla bölgesel diplomasinin merkezinde yer alıyor. İran Dışişleri Bakanlığı pazartesi günü yaptığı açıklamada, Umman ile Hürmüz Boğazı’nın ortak yönetimi konusunda ilk kez bir araya gelindiğini duyurdu. Bu görüşme, Tahran’ın ABD ile Ortadoğu savaşını sona erdirmek için ön anlaşma imzalamasının ardından geldi. Aynı gün Macron, Umman Sultanı’nı ağırlayarak iki ülke arasındaki ekonomik ve diplomatik ilişkileri güçlendirmeyi hedefliyor.
Gelişmenin arka planı: Umman’ın tarafsız arabuluculuk rolü
Umman, Körfez bölgesinde geleneksel olarak tarafsız ve arabulucu bir ülke olarak tanınır. 1970’lerden bu yana izlediği bağımsız dış politika, büyük güçler ve bölgesel rakipler arasında köprü işlevi görmesini sağladı. Özellikle İran ile Suudi Arabistan arasındaki gerilimlerde, ABD’nin İran’la nükleer müzakerelerinde ve Yemen’deki iç savaşta ateşkes görüşmelerinde aktif rol oynadı. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran ve Umman, bu boğazın güvenliğini sağlamak için uzun süredir iş birliği yapıyor. Son görüşme, İran’ın Batı’yla yeni bir diplomatik sürece girdiğinin sinyali olarak değerlendiriliyor. Fransa’nın Umman Sultanı’nı ağırlaması ise Paris’in bölgedeki etkisini artırma ve Körfez monarşileriyle ilişkilerini derinleştirme stratejisinin bir parçası.
Bölgesel ve küresel boyut: Enerji güvenliği ve jeopolitik denge
Hürmüz Boğazı’nın yönetimi, küresel enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip. İran’ın boğazı tehdit etme potansiyeli, geçmişte petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açtı. Umman’ın arabuluculuğu, bu riski azaltarak istikrarı destekliyor. Ayrıca, Fransa’nın Umman ziyareti, Avrupa’nın bölgedeki enerji arz güvenliğine verdiği önemi vurguluyor. Macron, son yıllarda Körfez ülkeleriyle daha yakın ilişkiler kurarak, hem ekonomik bağları güçlendirmeyi hem de bölgesel krizlerde AB’nin rolünü artırmayı amaçlıyor. Umman, hem Batı’yla hem de İran’la sağlıklı ilişkiler kurabilen nadir ülkelerden biri olarak, bu dengeli konumunu daha da pekiştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Umman’ın artan diplomatik rolü, Türkiye için hem fırsatlar hem de dolaylı etkiler barındırıyor. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez bölgesinden karşılıyor; Hürmüz Boğazı’nın güvenliği bu açıdan kritik. Umman’ın arabuluculuk çabaları, bölgesel gerilimlerin düşmesine katkı sağlayarak Türkiye’nin enerji maliyetlerini olumlu etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye de son yıllarda Somali, Libya ve Kafkasya’da arabuluculuk rollerini üstleniyor. Umman’ın bu alandaki başarısı, Ankara için bir model teşkil edebilir. Ancak İran’la yakınlaşma, Suudi Arabistan ve BAE gibi Türkiye’yle rekabet halindeki aktörlerin tepkisine yol açabilir. Türkiye, Umman’ı dengeleyici bir güç olarak kullanarak kendi bölgesel çıkarlarını ilerletebilir.
