Türkiye ve İsrail arasındaki diplomatik gerilim, son yıllarda inişli çıkışlı bir seyir izlese de iki ülkenin ekonomik çıkarları, özellikle enerji alanında iş birliğini zorunlu kılıyor. Doğu Akdeniz'de keşfedilen doğalgaz rezervleri, bölgesel enerji haritasını yeniden şekillendirirken, Ankara ve Tel Aviv arasındaki siyasi çekişmelerin yerini pragmatik bir ticari ortaklığa bırakması gerektiği uzmanlar tarafından sıkça dile getiriliyor. İki ülke de birbirine hakaret etmek yerine enerji ticaretine odaklanarak önemli kazanımlar elde edebilir.
Gelişmenin arka planı
Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler, 2010'daki Mavi Marmara krizinden bu yana dalgalı bir seyir izliyor. Son olarak Gazze'deki çatışmalar ve Filistin meselesi nedeniyle tansiyon yükseldi. Ancak bu gerilim, iki ülkenin Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarından karşılıklı fayda sağlama potansiyelini gölgelememeli. İsrail'in Leviathan ve Tamar gibi büyük doğalgaz sahaları, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefiyle örtüşüyor. Türkiye, coğrafi konumu sayesinde İsrail gazını Avrupa'ya taşıyacak en uygun güzergahı sunuyor. Karşılığında, Türkiye enerji arzını çeşitlendirirken, İsrail de alternatif pazarlara erişim sağlayarak Rusya'ya bağımlılığı azaltmış olacak.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'nin doğalgaz tüketiminin yıllık 50 milyar metreküpü aştığı bir dönemde, İsrail gazı ithalatı hem fiyat avantajı hem de güvenilirlik sunuyor. Öte yandan, İsrail'in Mısır ve Ürdün'e yaptığı gaz ihracatı, Türkiye'yi de içine alan genişletilmiş bir enerji ağının mümkün olduğunu gösteriyor. Bu potansiyele rağmen, siyasi engeller aşılamadığı için ticari girişimler sürekli olarak erteleniyor. Uzmanlar, liderler arasındaki sert söylemlerin yerini somut iş birliği adımlarına bırakması gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Doğu Akdeniz enerji oyunu, yalnızca Türkiye ve İsrail'i değil, Mısır, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve AB'yi de yakından ilgilendiriyor. Bölgedeki doğalgaz rezervlerinin tahmini 3,5 trilyon metreküp olduğu düşünülüyor. Şu ana kadar İsrail, gazını Mısır'a boru hattıyla ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) olarak ihraç ediyor. Ancak Türkiye rotası, hem kapasite hem de maliyet açısından daha avantajlı. AB'nin Rus gazına alternatif arayışı, Doğu Akdeniz enerji kaynaklarını stratejik hale getiriyor.
Türkiye'nin enerji bağımsızlığı hedefi de bu iş birliğinin kritik boyutlarından biri. Mevcut durumda Türkiye, doğalgazının büyük kısmını Rusya, İran ve Azerbaycan'dan alıyor. İsrail gazının devreye girmesi, ithalat desenini çeşitlendirerek arz güvenliğini artırabilir. Bununla birlikte, Doğu Akdeniz'deki Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) anlaşmazlıkları, Türkiye'nin bölgedeki faaliyetlerini sınırlıyor. Yine de, enerji ticareti olası bir uzlaşmanın kapısını aralayabilir. Eğer Türkiye ve İsrail, enerji alanında iş birliği yapmayı başarırsa, bu durum bölgesel barışa da katkı sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel etkinliği açısından büyük önem taşıyor. Türkiye, İsrail gazının Avrupa'ya transferinde ana güzergah haline gelerek hem jeopolitik ağırlığını artırabilir hem de ekonomik kazanç sağlayabilir. Ayrıca, enerji iş birliği, iki ülke arasındaki siyasi gerilimi yumuşatacak bir köprü işlevi görebilir. Ancak bu potansiyelin hayata geçmesi için Filistin meselesi gibi temel anlaşmazlıkların çözümüne yönelik somut adımlar atılması gerekiyor. Türkiye'nin İsrail ile enerji alanında iş birliği yapması, dış politikasını pragmatizme dayandırdığı takdirde mümkün olabilir.
