Dünyanın en kapsamlı afet veri tabanı olarak bilinen EM-DAT, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin dış yardım bütçesinde yaptığı kesintiler nedeniyle kapanma tehlikesiyle karşı karşıya. Binlerce iklim bilimci, afet yöneticisi ve politika yapıcı tarafından kullanılan bu veri tabanı, 1900 yılından bu yana 26.000’den fazla doğal afet kaydını barındırıyor. Belçika merkezli Katolik Leuven Üniversitesi bünyesinde yer alan Afet Epidemiyolojisi Araştırma Merkezi (CRED) tarafından yönetilen EM-DAT, özellikle iklim değişikliği kaynaklı afetlerin izlenmesinde kritik bir rol oynuyor. Trump yönetiminin ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’na (USAID) yönelik fon kesintileri, veri tabanının finansmanını sağlayan CRED’in bütçesini ciddi şekilde etkiledi.
Gelişmenin arka planı: EM-DAT neden önemli?
EM-DAT (Emergency Events Database), doğal afetlerin sıklığı, etkilediği insan sayısı, ekonomik kayıplar ve ölüm oranları gibi verileri sistematik bir şekilde derleyen tek küresel veri tabanıdır. Hükümetler, Birleşmiş Milletler kuruluşları, sigorta şirketleri ve araştırma enstitüleri tarafından yoğun şekilde kullanılan bu veri tabanı, iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olaylarının uzun vadeli eğilimlerini analiz etmek için vazgeçilmez kabul ediliyor. Örneğin, 2023 yılında dünya genelinde 398 doğal afet kaydedilirken, bunların 74.000’den fazla kişinin ölümüne ve 200 milyar doların üzerinde ekonomik kayba yol açtığı belirtiliyor. Trump yönetiminin USAID’e yönelik kesintileri, CRED’in toplam bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturan ABD desteğini ortadan kaldırdı. CRED direktörü Profesör Debarati Guha-Sapir, yaptığı açıklamada, bu kesintinin veri tabanının sürdürülebilirliğini tehdit ettiğini ve eğer acil bir çözüm bulunamazsa önümüzdeki aylarda EM-DAT’ın kapatılmak zorunda kalacağını ifade etti. Guha-Sapir, “EM-DAT, dünyanın afet hafızasıdır. Bu hafızayı kaybetmek, iklim değişikliğiyle mücadelede elimizdeki en güçlü araçlardan birini kaybetmek anlamına gelir” dedi.
Bölgesel ve küresel boyut: Veri eksikliğinin sonuçları
EM-DAT’ın kapanması, özellikle gelişmekte olan ülkelerde afet risk yönetimini olumsuz etkileyebilir. Veri tabanı, Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNDRR) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) gibi kuruluşlar tarafından afet eğilimlerini izlemek ve erken uyarı sistemleri geliştirmek için kullanılıyor. Ayrıca, sigorta sektörü afetlere ilişkin risk değerlendirmelerinde EM-DAT verilerine güveniyor. Profesör Guha-Sapir, veri tabanının alternatif finansman kaynakları bulmak için Avrupa Birliği ve diğer ülkelerle görüşmeler yürüttüğünü, ancak şu ana kadar somut bir destek alınamadığını belirtti. Uzmanlar, EM-DAT’ın kapanması durumunda, iklim değişikliğiyle ilgili politikaların bilimsel temelden yoksun kalacağı ve afetlere hazırlık kapasitesinin zayıflayacağı uyarısında bulunuyor. Özellikle Asya ve Afrika’da sık görülen sel, kuraklık ve tropikal fırtınalar gibi afetlerin izlenmesinde büyük bir boşluk oluşabilir. Bu durum, sadece bilimsel araştırmaları değil, aynı zamanda uluslararası yardım mekanizmalarını da olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle deprem, sel ve orman yangını gibi afetlere sık maruz kalan bir ülke. AFAD ve diğer kurumlar, ulusal afet yönetim planlarını oluştururken küresel veri tabanlarından faydalanıyor. EM-DAT’ın kapanması, Türkiye’nin afet riskini değerlendirme ve uluslararası karşılaştırmalar yapma kapasitesini zayıflatabilir. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadelede Türkiye’nin de dahil olduğu uluslararası çalışmalarda veri eksikliği yaşanabilir. Bu nedenle, Türkiye’nin EM-DAT’ın sürdürülebilirliği için uluslararası girişimlere destek vermesi veya alternatif veri kaynaklarına yönelmesi gerekebilir.
