ABD Başkanı Donald Trump, doğumla kazanılan vatandaşlık hakkını "sahtekarlık" olarak nitelendirerek Yüksek Mahkeme'den bu konuyu yeniden değerlendirmesini istedi. Trump, güneybatı sınırında bebek sahibi olmak için ABD'ye girmeye teşvik eden reklam panoları bulunduğunu iddia etti. Bu çağrı, göçmenlik politikaları üzerindeki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Başkan, doğumla vatandaşlığın Anayasa'nın 14. Ek Maddesi'ne dayandığını ancak bu maddenin "sahtekarlar" tarafından istismar edildiğini öne sürdü. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, "Bu sahtekarlığa bir son vermeliyiz. Yüksek Mahkeme'nin bu konuda karar vermesi gerekiyor. Aksi takdirde, ülkemiz sınırsız göçmen akınına uğrayacak" ifadelerini kullandı.
Doğumla Vatandaşlık Tartışmasının Arka Planı
Doğumla vatandaşlık ilkesi (jus soli), ABD'de 1868 yılında kabul edilen 14. Ek Madde ile güvence altına alınmıştır. Bu madde, ABD'de doğan herkesin vatandaş olduğunu belirtir. Ancak Trump yönetimi, bu uygulamanın özellikle doğum turizmi yoluyla istismar edildiğini savunuyor. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, yaptığı yazılı açıklamada, "Başkan Trump, ülkemizin göçmenlik yasalarını korumaya kararlıdır. Doğum turizmi, ulusal güvenliğimizi tehdit eden bir boşluktur" dedi. Öte yandan, hukuk uzmanları, 14. Ek Madde'nin kapsamının daraltılmasının Anayasa değişikliği gerektireceğini ve Yüksek Mahkeme'nin bu konuda daha önce benzer bir davada (United States v. Wong Kim Ark, 1898) doğumla vatandaşlığı onadığını hatırlatıyor.
Trump'ın bu çıkışı, 2024 başkanlık seçimleri öncesinde göçmenlik karşıtı tabanını konsolide etme çabası olarak yorumlanıyor. Geçtiğimiz yıl, benzer bir girişimde bulunan Trump, bir başkanlık kararnamesi ile doğumla vatandaşlığı sınırlamaya çalışmış ancak federal mahkemeler tarafından engellenmişti. Şimdi ise doğrudan Yüksek Mahkeme'ye başvurarak daha kalıcı bir çözüm arıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu tartışma yalnızca ABD iç siyasetini değil, aynı zamanda Meksika ve diğer Latin Amerika ülkeleriyle ilişkileri de etkiliyor. Trump'ın iddia ettiği reklam panoları, sınırın güneyinde doğum turizmini teşvik eden yasadışı ağların varlığına işaret ediyor. Meksika hükümeti ise bu iddiaları reddederken, ABD'de doğan çocukların çifte vatandaşlık haklarının korunması gerektiğini savunuyor. Küresel ölçekte, doğumla vatandaşlık uygulaması sadece ABD'ye özgü değil; Kanada ve birçok Avrupa ülkesinde de benzer düzenlemeler bulunuyor. Ancak Trump'ın bu hamlesi, uluslararası göçmenlik normlarına meydan okuyan bir adım olarak değerlendiriliyor. Göçmen hakları savunucuları, bu tür bir değişikliğin insan hakları ihlallerine yol açacağını ve binlerce aileyi olumsuz etkileyeceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın doğumla vatandaşlık tartışması, Türkiye'ye doğrudan yansımasa da, küresel göç politikaları bağlamında önemli bir gelişmedir. Türkiye, son yıllarda Suriyeli mülteciler başta olmak üzere büyük bir göç dalgasıyla karşı karşıya kalmış ve vatandaşlık politikalarını tartışmaya açmıştır. ABD'deki bu tartışma, Türkiye'de de benzer bir söylemin güçlenmesine yol açabilir. Özellikle, Türkiye'de doğan çocukların vatandaşlık hakkı (jus soli) gündeme gelebilir. Ancak Türkiye'nin mevcut mevzuatı, vatandaşlığı esas olarak kan bağına (jus sanguinis) dayandırmaktadır. Bu nedenle, ABD'deki gelişme Türkiye için doğrudan bir model oluşturmasa da, göçmenlik ve vatandaşlık konularında kamuoyunda yeni tartışmalar başlatabilir. Ayrıca, ABD-Türkiye ilişkilerinde göçmenlik politikaları ortak bir gündem maddesi olarak öne çıkabilir.
