ABD Başkanı Donald Trump, Ankara'da düzenlenen NATO zirvesinde yaptığı sürpriz açıklamayla Türkiye'ye yönelik tüm yaptırımların kaldırıldığını duyurdu. Bu karar, uzun süredir askıda olan F-35 savaş uçağı satışının önünü açarken, bölgedeki dengeleri yeniden şekillendirecek bir adım olarak değerlendiriliyor. Trump'ın açıklaması, özellikle Yunanistan ve İsrail'de alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
Gelişmenin arka planı
ABD ile Türkiye arasındaki ilişkiler, son yıllarda S-400 hava savunma sistemi krizi nedeniyle gerilmişti. Türkiye'nin Rusya'dan S-400 alması üzerine Washington, Ankara'yı CAATSA yaptırımları kapsamına almış ve F-35 programından çıkarmıştı. Trump'ın bu son kararı, iki ülke arasındaki buzların erimeye başladığının bir işareti olarak görülüyor.
NATO zirvesinde yapılan görüşmelerde, Türkiye'nin ittifak içindeki stratejik önemi bir kez daha vurgulandı. Trump, yaptırımların kalkmasının yanı sıra F-35 satışının da yeniden masaya geldiğini belirtti. ABD'li yetkililere göre, bu adımın arkasında Türkiye'nin Suriye ve Ukrayna'daki rolüne duyulan güven yatıyor.
Ancak karar, ABD Kongresi'nde bazı senatörlerin tepkisine yol açtı. Özellikle Demokratlar, Türkiye'nin insan hakları ve demokrasi karnesini gerekçe göstererek satışın durdurulmasını talep ediyor. Trump yönetimi ise konunun ulusal güvenlik çerçevesinde değerlendirildiğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, Doğu Akdeniz'deki dengeleri doğrudan etkileyecek bir nitelik taşıyor. Yunanistan, Türkiye'nin F-35 alması halinde hava sahasındaki üstünlüğünü kaybedeceği endişesiyle tepki gösterdi. İsrail ise bölgedeki askeri avantajının zedelenmesinden çekiniyor. Her iki ülke de ABD nezdinde girişimlerde bulunarak kararın gözden geçirilmesini istedi.
Rusya ise gelişmeyi yakından takip ediyor. Türkiye'nin NATO ile ilişkilerinin düzelmesi, Moskova'nın Ankara üzerindeki etkisini azaltabilir. Öte yandan, F-35 satışının gerçekleşmesi halinde Türkiye'nin Rus yapımı S-400 sistemlerini kullanmaya devam edip etmeyeceği merak konusu. ABD, S-400'lerin F-35'lerle uyumsuz olduğunu ve güvenlik riski oluşturduğunu savunuyor.
Avrupa Birliği de konuya temkinli yaklaşıyor. Brüksel, Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesini memnuniyetle karşılarken, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve Kıbrıs sorunu gibi konularda somut adımlar bekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için bu gelişme, savunma sanayisinde dışa bağımlılığı azaltma ve NATO içindeki konumunu güçlendirme fırsatı sunuyor. F-35'in envantere girmesi, hava kuvvetlerinin modernizasyonu açısından kritik öneme sahip. Ancak S-400 meselesinin çözülmemesi halinde, ABD ile yeni bir kriz yaşanma riski bulunuyor. Ekonomik cephede ise yaptırımların kalkması, doğrudan yabancı yatırımları artırabilir ve TL üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Bölgesel olarak, bu adım Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Suriye'deki politikalarını elini güçlendirecek.
