Eski ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ile İran arasında yaşanan çatışmanın ortasında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya uyarıda bulundu. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, Netanyahu'yu 'dikkatli olmaya' çağırdı ve çatışmanın kontrolden çıkması halinde ABD'nin daha fazla dahil olabileceğini ima etti. Bu açıklamalar, İsrail ve İran'ın birbirlerine yönelik saldırılarını geçici olarak durdurmasının ardından geldi. İsrail'in Mart ayından bu yana düzenlediği hava saldırılarında toplam 3.637 kişi hayatını kaybederken, 11.188 kişi yaralandı. Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, ölü sayısının her geçen gün arttığı belirtilirken, özellikle sivil kayıpların endişe verici boyutlara ulaştığı vurgulandı.
Gelişmenin Arka Planı
İsrail ile İran arasındaki gerginlik, son aylarda tırmanışa geçmişti. İran'ın nükleer programı ve Suriye'deki askeri varlığı, İsrail'in kırmızı çizgileri olarak kabul ediliyordu. İsrail, İran'a ait olduğunu iddia ettiği hedeflere yönelik yüzlerce hava saldırısı düzenledi. Buna karşılık İran da, İsrail'in bu saldırılarına misilleme yapacağını duyurdu. Trump'ın uyarısı, Netanyahu'nun daha geniş çaplı bir operasyon planladığı iddialarının ardından geldi. Eski ABD Başkanı, 'İsrail'in kendini savunma hakkı var, ancak bu bölgesel bir savaşa dönüşmemeli' ifadelerini kullandı. Bu sözler, ABD'nin çatışmaya doğrudan müdahil olma olasılığının düşük olduğu ancak arabuluculuk rolünü üstlenmeye çalıştığı şeklinde yorumlandı.
Trump'ın bu açıklamaları, ABD'de başkanlık seçimleri öncesinde dış politika ekseninde tartışmalara neden oldu. Bazı analistler, Trump'ın Netanyahu'yu uyardığına dikkat çekerek, eski başkanın İran'a yönelik sert politikalarının seçim kampanyasında yeniden gündeme gelebileceğini belirtti. Diğer bir görüş ise Trump'ın, İsrail'in aşırı agresif tutumunun ABD'nin bölgedeki çıkarlarına zarar verebileceğini düşündüğü yönünde.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail-İran çatışması, Orta Doğu'nun istikrarını tehdit eden en ciddi güvenlik sorunlarından biri haline geldi. Bölgedeki diğer aktörler, özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır, tansiyonun düşmesi için diplomatik çaba harcıyor. Ancak İran'ın Yemen'deki Husilere ve Lübnan'daki Hizbullah'a verdiği destek, çatışmayı daha da karmaşık hale getiriyor. İsrail'in son hava saldırılarında Suriye'deki İran hedeflerini vurması, Şam yönetimiyle doğrudan bir çatışma riskini de beraberinde getiriyor.
Küresel ölçekte, ABD ve Avrupa Birliği, tarafları itidale çağırırken, Rusya ve Çin de bölgede çıkarlarını korumaya çalışıyor. Enerji piyasaları, çatışmanın İran'dan petrol sevkiyatını aksatması halinde arz sıkıntısı yaşanabileceği endişesiyle dalgalı bir seyir izliyor. İsrail ile İran arasındaki bu gerilim, küresel güç dengelerini de yakından ilgilendiriyor. Özellikle İran'ın nükleer anlaşma müzakerelerine geri dönüşü, bu çatışmanın sonucuna bağlı görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail-İran çatışması, Türkiye için doğrudan bir güvenlik riski oluşturmamakla birlikte, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin Orta Doğu politikasını etkiliyor. Türkiye, hem İsrail hem de İran ile dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışırken, Katar ve Suudi Arabistan gibi ülkelerle kurduğu ittifaklar da bu denklemin bir parçası. Çatışmanın tırmanması, Türkiye'nin enerji güvenliğini tehdit edebilir; zira Türkiye, İran'dan doğalgaz ithal ediyor ve bölgedeki enerji koridorlarının güvenliği hayati önem taşıyor. Ayrıca, çatışmanın Suriye ve Irak'a sıçraması, terör örgütlerinin güçlenmesine yol açabilir. Bu nedenle Ankara, tarafları diyalog çağrısında bulunuyor ve krizi yönetmek için diplomatik inisiyatifler alıyor.
