ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik savaşı, beklenmedik bir hızla Basra Körfezi'ndeki diğer ülkelere sıçrıyor. Dünya işleri editörü Sam Kiley'in analizine göre, çatışmalar artık Umman, Bahreyn ve Kuveyt topraklarına da taşınmış durumda. Trump, bu gelişmelerin hemen ardından Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm gemilere yüzde 20 oranında bir geçiş vergisi uygulanacağını duyurdu. Bu karar, küresel enerji ticaretinin can damarı olan boğazda tansiyonu daha da yükseltirken, Körfez ülkeleri için ABD'nin güvenilir bir müttefik olup olmadığı sorusunu yeniden gündeme getiriyor. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri, Trump yönetiminin pervasız adımlarının bölgesel istikrarı tehdit ettiğini düşünüyor.
Gelişmenin Arka Planı: Yayılan Çatışma ve Yeni Vergi
İran ile ABD arasındaki gerilim, son haftalarda askeri çatışmaya dönüştü. ABD'nin İran'a yönelik operasyonları sırasında kullanılan üsler ve lojistik hatlar, çatışmaların komşu ülkelere sıçramasına neden oldu. Umman, Bahreyn ve Kuveyt'teki askeri tesislerin hedef alındığı bildirilirken, bu ülkelerin hükümetleri ABD'ye verdikleri desteği sorgulamaya başladı. Trump yönetiminin, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm gemilere yüzde 20 oranında bir geçiş vergisi koyma kararı ise bölgedeki deniz ticaretini felç etme potansiyeli taşıyor. Bu vergi, yalnızca İran'a değil, Körfez ülkelerinin petrol ihracatına da darbe vuracak bir hamle olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu adımın küresel petrol fiyatlarını aniden yükseltebileceği ve dünya ekonomisinde yeni bir krizi tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Trump'ın bu politikaları, aslında onun müttefiklik anlayışını da gözler önüne seriyor. Sam Kiley, analizinde Trump'ı "zehirli bir müttefik" olarak tanımlarken, Körfez ülkelerinin ABD'nin bu tehlikeli ortaklığından bir an önce uzaklaşması gerektiğini savunuyor. Kiley'e göre, Trump yönetimi bölgede sadece kendi çıkarlarını düşünüyor ve yerel müttefiklerinin güvenlik endişelerini dikkate almıyor. Bu durum, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi kilit ülkelerin ABD ile arasına mesafe koymasına neden oluyor.
Bölgesel Boyut: Enerji Güvenliği ve Yeni Dengeler
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Trump'ın bu boğazda geçiş vergisi uygulama kararı, yalnızca bölgesel değil, küresel bir enerji krizine yol açabilir. Çin, Hindistan, Japonya ve Avrupa ülkeleri, petrol ithalatında büyük ölçüde bu boğaza bağımlı. Verginin uygulanması halinde, bu ülkelerin enerji maliyetleri artacak ve tedarik zincirleri kesintiye uğrayacak. Körfez ülkeleri ise bu durum karşısında ikilemde: Bir yanda ABD ile ittifaklarını sürdürme baskısı, diğer yanda kendi ulusal çıkarlarını koruma gerekliliği. Bahreyn ve Kuveyt gibi küçük Körfez ülkeleri, ABD'nin askeri varlığına ev sahipliği yapmaları nedeniyle özellikle kırılgan durumda. Bu ülkeler, çatışmanın kendi topraklarına sıçramasıyla birlikte, ABD'nin koruma vaatlerinin ne kadar geçerli olduğunu sorgulamaya başladı.
Bölgesel güç dengeleri de bu gelişmelerden etkileniyor. İran, ABD'nin agresif tutumunu kendi lehine kullanarak Körfez ülkeleriyle diplomatik temaslarını artırabilir. Suudi Arabistan, uzun süredir İran ile rekabet halinde olsa da, Trump'ın dengesiz politikaları karşısında İran'la yakınlaşma sinyalleri veriyor. Çin ve Rusya'nın bölgede artan etkinliği de ABD'nin Körfez'deki hegemonyasını zayıflatabilir. Bu yeni konjonktürde, Körfez ülkelerinin Türkiye gibi bölgesel aktörlerle daha yakın işbirliği arayışına girmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki kriz ve Körfez'e yayılan çatışma, Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak, petrol fiyatlarındaki olası artıştan doğrudan etkilenecek. Ayrıca, Körfez ülkeleriyle gelişen ticari ve diplomatik ilişkiler, bu kriz nedeniyle zarar görebilir. Türkiye'nin Katar'daki askeri varlığı ve bölgedeki stratejik ortaklıkları, Trump'ın pervasız politikalarına karşı alternatif bir denge unsuru olarak öne çıkıyor. Ankara, bu dönemde hem Rusya hem de İran ile diyaloğunu sürdürerek çok yönlü bir dış politika izleyebilir. Bölgesel istikrarın bozulması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Suriye'deki çıkarlarını da tehdit edebilir. Bu nedenle, Türk diplomatlarının Körfez krizinde arabuluculuk rolü üstlenmesi, Ankara'nın bölgesel etkinliğini artırabilir. Ancak, Trump'ın öngörülemez tavrı, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde de yeni gerilimlere yol açabilir.
