Eski ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik olası bir savaş konusunu Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüştüğünü açıkladı. Açıklama, Washington ile Tahran arasındaki gerilimin son yıllarda en yüksek seviyeye ulaştığı bir dönemde geldi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Xi ile yaptığı görüşmede İran meselesini ele aldığını belirtti ancak görüşmenin içeriğine dair ayrıntı vermedi. Bu açıklama, ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığını ve İran'a yönelik olası bir operasyonu yeniden gündeme taşıdı.
Gelişmenin Arka Planı: ABD-İran Gerilimi ve Çin'in Rolü
Trump'ın açıklaması, ABD ile İran arasında yıllardır süren gerginliğin son halkası olarak değerlendiriliyor. 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak İran nükleer anlaşmasından çekilmesi ve ardından uygulanan ağır yaptırımlar, iki ülke arasındaki ilişkileri kopma noktasına getirmişti. 2020'de İranlı general Kasım Süleymani'nin Bağdat'ta ABD tarafından öldürülmesi, bölgede sıcak bir çatışma riskini artırmıştı. Trump'ın başkanlığı döneminde İran'a yönelik sert söylemleri ve yaptırımlarıyla biliniyor. Şimdi ise eski başkan olarak yaptığı bu açıklama, olası bir İran savaşının Çin ile istişare edildiğini göstermesi bakımından dikkat çekici.
Çin, İran'ın en önemli ticari ortaklarından biri konumunda. Özellikle enerji alanında İran petrolünün büyük bir kısmı Çin'e satılıyor. Ayrıca Çin, İran ile 25 yıllık kapsamlı bir işbirliği anlaşması imzalamış durumda. Bu nedenle ABD'nin İran'a yönelik olası bir askeri müdahalesi, Çin'in çıkarlarını doğrudan etkileyecektir. Trump'ın Xi ile bu konuyu görüşmesi, Çin'in olası bir savaşta pozisyonunu anlamaya yönelik bir hamle olarak yorumlanıyor.
Diğer yandan, Trump'ın açıklaması iç politika malzemesi olarak da kullanılabilir. 2024 başkanlık seçimlerine hazırlanan Trump, sert dış politika duruşuyla seçmen tabanına mesaj veriyor olabilir. Ancak bu açıklamanın zamanlaması, İran ile nükleer müzakerelerin yeniden başladığı bir döneme denk gelmesi açısından manidar.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Ortadoğu'da Dengeler Değişiyor
İran, Ortadoğu'da önemli bir aktör. Suriye, Irak, Yemen ve Lübnan'da vekil güçleri bulunuyor. ABD'nin İran'a yönelik bir askeri operasyonu, bölgede geniş çaplı bir çatışmayı tetikleyebilir. Bu durum, başta İsrail ve Suudi Arabistan olmak üzere bölge ülkelerini de doğrudan etkiler. İsrail, İran'ın nükleer programını kendisi için varoluşsal bir tehdit olarak görüyor ve olası bir ABD operasyonuna destek verebilir. Suudi Arabistan ise İran ile son dönemde ilişkilerini normalleştirme çabasında. Çin'in devreye girmesi, bölgesel denklemde yeni bir faktör olarak öne çıkıyor.
Çin, son yıllarda Ortadoğu'da artan bir diplomatik ve ekonomik etki kurmaya çalışıyor. 2023'te Suudi Arabistan ile İran arasındaki normalleşme görüşmelerine ev sahipliği yapması, Pekin'in bölgedeki arabuluculuk rolünü pekiştirdi. Şimdi ise Trump'ın Xi ile İran savaşını görüşmesi, Çin'in bu süreçte ne kadar kilit bir oyuncu haline geldiğini gösteriyor. ABD, İran'a karşı olası bir hamlede Çin'in tepkisini hesaba katmak zorunda.
Küresel petrol arzı açısından da İran kritik bir ülke. Basra Körfezi'nde yaşanacak herhangi bir çatışma, dünya petrol fiyatlarını hızla yükseltebilir. Bu da küresel ekonomiyi olumsuz etkiler. Çin'in enerji güvenliği bu nedenle doğrudan İran ile bağlantılı. ABD'nin İran'a yönelik bir müdahalesi, Çin'in enerji ithalatını sekteye uğratabilir ve Pekin'in sert tepkisine yol açabilir.
Trump'ın açıklaması, aynı zamanda ABD'nin İran politikasında bir belirsizlik olduğunu gösteriyor. Mevcut Başkan Joe Biden yönetimi, İran ile diplomatik kanalları açık tutmaya çalışırken, Trump'ın savaş söylemi alternatif bir yol olarak sunuluyor. Ancak bu tür bir açıklama, müzakereleri baltalayabilir ve Tahran'ı daha da sert bir tutuma itebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu olması ve bölgedeki istikrarsızlıktan doğrudan etkilenmesi nedeniyle olası bir İran savaşına kayıtsız kalamaz. ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin enerji güvenliği, sınır güvenliği ve ekonomik istikrarını tehdit eder. İran, Türkiye'nin önemli bir doğalgaz tedarikçisi. Ayrıca Türkiye, İran ile birlikte Astana sürecinde Suriye'deki krize çözüm arayışında. Olası bir savaş, milyonlarca mülteci dalgasını tetikleyebilir ve Türkiye'nin güneydoğu sınırlarında güvenlik riskini artırır. Türkiye, diplomatik kanalların açık tutulması ve gerilimin düşürülmesi için aktif çaba göstermeli. Ayrıca Çin'in devreye girmesi, Türkiye için yeni bir denge unsuru olabilir; ancak bu durum, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerini de etkileyebilir. Türkiye'nin önceliği, bölgede sıcak bir çatışmayı önlemek ve kendi ulusal çıkarlarını korumak olmalı.
