ABD Başkanı Donald Trump, İran ile kapsamlı bir ateşkes anlaşmasına varılmadan önce dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmayacağını duyurdu. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, Tahran yönetiminin bu fonları ‘güven artırıcı’ olarak nitelendirdiği ancak Washington’un önceliğinin kalıcı bir barış anlaşması olduğu vurgulandı. İran Dışişleri Bakanlığı ise, varlıkların çözülmesinin iki ülke arasında uzun süredir devam eden gerginliği azaltabileceğini ve müzakere masasında ilerleme kaydedilmesine katkı sağlayabileceğini belirtti. Trump yönetimi, İran’ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusundaki endişelerinin devam ettiğini, bu nedenle herhangi bir adımın ancak somut ilerleme karşılığında atılacağını ifade etti.
Trump'ın İran Politikasında Yeni Dönem
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik politikasında sert bir duruş sergilemeye devam ediyor. Trump yönetimi, İran’ın nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından uygulanan yaptırımların devam edeceğini ve dondurulmuş varlıkların ancak kapsamlı bir anlaşma ile serbest bırakılacağını açıkladı. Beyaz Saray Sözcüsü, “Başkan Trump, İran’ın bölgesel istikrarı tehdit eden faaliyetlerine son vermediği sürece herhangi bir taviz verilmeyeceğini net bir şekilde ifade etti” dedi. Öte yandan, İranlı yetkililer, bu fonların ülke ekonomisine acil bir nefes aldıracağını ve halkın yaşam koşullarını iyileştireceğini savunuyor. İran Merkez Bankası verilerine göre, dondurulan varlıkların büyük bir kısmı Güney Kore, Irak ve Lüksemburg gibi ülkelerde bulunuyor.
Uzmanlar, Trump’ın bu hamlesinin İran’ı müzakere masasına çekmek için bir baskı aracı olduğunu belirtiyor. Washington merkezli düşünce kuruluşu Atlantic Council’den analist Barbara Slavin, “Trump, İran’ın ekonomik çöküşün eşiğinde olduğunu biliyor. Bu varlıkların serbest bırakılması, Tahran’a acil bir rahatlama sağlayacak, ancak Trump bunu ancak kendi şartlarıyla kabul edecek” yorumunda bulundu. İran tarafı ise, ABD’nin bu tutumunun iki ülke arasındaki güveni daha da zedelediğini ve müzakere sürecini zorlaştırdığını iddia ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran’ın dondurulmuş varlıkları meselesi, yalnızca ikili ilişkileri değil, bölgesel dengeleri de etkiliyor. Körfez ülkeleri, özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD’nin İran’a karşı sert tutumunu memnuniyetle karşılarken, Irak ve Katar gibi ülkeler ise bu durumdan endişe duyuyor. Irak, İran’a ait olan ve kendi bankalarında tutulan yaklaşık 6 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılmamasının, iki ülke arasındaki ticareti olumsuz etkilediğini belirtiyor. Ayrıca, İran’ın Çin ve Rusya ile olan ilişkileri de bu süreçte kritik bir rol oynuyor. Pekin ve Moskova, Tahran’a yönelik yaptırımların kaldırılması çağrısında bulunurken, Trump’ın bu hamlesi ABD ile bu iki ülke arasındaki gerilimi de artırabilir.
Avrupa Birliği ise, Trump’ın açıklamasını endişeyle karşıladı. Brüksel, İran ile nükleer müzakerelerin yeniden başlaması için ılımlı bir ortam yaratılması gerektiğini savunuyor. AB Dış İlişkiler Servisi sözcüsü, “İran’daki ekonomik kriz, bölgesel istikrarı tehdit ediyor. Bu varlıkların serbest bırakılması, diplomatik çabaları destekleyebilir” ifadelerini kullandı. Ancak Trump yönetimi, Avrupa’nın bu çağrılarına şimdilik kulak vermiş görünmüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile iki taraflı ticaretini ve enerji işbirliğini geliştirmeye çalışan ülkeler arasında yer alıyor. Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmaması, İran ekonomisindeki daralmayı derinleştirirken, Türkiye’nin İran ile olan ticaret hacmini de olumsuz etkileyebilir. Ankara, Tahran’a uygulanan yaptırımlara karşı çıkmasa da, bu durumun bölgesel istikrarsızlığı artırmasından endişe duyuyor. Türkiye, İran’ın enerji kaynaklarına erişimde alternatif bir yol olarak görüyor; ancak yaptırımların sürmesi, bu alandaki işbirliğini sınırlıyor. Ayrıca, ABD-İran gerginliğinin tırmanması, Suriye ve Irak’taki güç dengelerini de etkileyebilir; bu da Türkiye’nin güvenlik kaygılarını artırabilir. Ankara, diplomatik çözümden yana bir tutum sergilese de, gelişmeleri yakından takip ediyor.
