DALLAS - ABD Başkanı Donald Trump, 9 Eylül Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Kasım seçimlerinde Cumhuriyetçilerin Kongre'nin kontrolünü elinde tutması halinde ülkedeki her yetişkine 5.000 dolar dağıtılacağını vaat etti. Trump, Teksas'ın Dallas kentinde düzenlenen bir bağış toplama etkinliğinde konuştu ve bu ödemeyi "Amerikan halkına doğrudan geri dönüş" olarak nitelendirdi.
Tabandan gelen talep mi, seçim hamlesi mi?
Başkan Trump, konuşmasının büyük bölümünü ekonomik başarılara ayırdı. Koronavirüs salgını sonrası toparlanmanın hızlandığını savunan Trump, "Bu para insanların cebine girecek ve ekonomi daha da güçlenecek" dedi. Ancak ödemenin nasıl finanse edileceğine dair somut bir plan sunmadı. Beyaz Saray yetkilileri, ödemenin "vergi indirimleri ve ekonomik büyüme sayesinde bütçe açığı yaratmadan" mümkün olacağını öne sürdü.
Trump'ın açıklaması, pandemi döneminde yapılan 1.200 dolarlık teşvik ödemelerini hatırlattı. Ancak bu kez önerilen miktar çok daha yüksek ve kapsamı tüm yetişkinleri içeriyor. Uzmanlar, 5.000 dolarlık ödemenin federal bütçeye maliyetinin 1 trilyon doları aşabileceğini belirtiyor. Kongre Bütçe Ofisi'nin henüz bir analiz yayınlamadığı, ancak bağımsız ekonomistlerin bu rakamın altını çizdiği ifade ediliyor.
Ekonomistlerden karışık tepkiler
Öneri, ekonomistler arasında tartışma yarattı. Bazıları doğrudan nakit transferlerinin tüketimi canlandıracağını ve KOBİ'lere can suyu olacağını savunurken, diğerleri enflasyon baskısını artıracağı uyarısında bulunuyor. Harvard Üniversitesi ekonomisti Jason Furman, "Eğer bu ödeme kalıcı hale gelirse, enflasyon beklentilerini bozabilir ve Fed'in faiz politikasını zorlaştırır" dedi. Öte yandan, sol eğilimli Economic Policy Institute, "Bu tür doğrudan ödemeler, COVID-19 sonrası dönemde gelir eşitsizliğini azaltmada etkili olabilir" açıklamasını yaptı.
Piyasalar ise karışık sinyal verdi. Açıklamanın ardından Dow Jones endeksi gün içinde dalgalandı, dolar/TL kuru ise sınırlı hareket etti. Analistler, seçim öncesi bu tür vaatlerin popülist olarak görülebileceğini ve bütçe disiplini endişelerini artırabileceğini belirtiyor.
Seçim stratejisi ve Kongre denklemi
Trump'ın açıklaması, 3 Kasım'da yapılacak ara seçimler öncesi Cumhuriyetçi tabanı motive etme çabası olarak yorumlanıyor. Anketler, Demokratların Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu kazanma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteriyor. Cumhuriyetçilerin Senato'daki çoğunluğunu koruması ise daha olası görülüyor. Trump, "Eğer Kongre'yi kaybedersek, bu para asla gelmez" diyerek seçmenlere mesaj verdi.
Demokratlar ise öneriyi eleştirdi. Temsilciler Meclisi Sözcüsü Nancy Pelosi, "Bu, seçim rüşvetidir ve bütçe açığını daha da artıracaktır" dedi. Demokratların alternatif planı, düşük ve orta gelirli ailelere yönelik daha hedefli vergi indirimleri içeriyor.
Trump'ın önerisinin yasalaşması için Kongre'nin her iki kanadından onay gerekiyor. Mevcut Kongre yapısında bu önerinin geçmesi zor görünüyor. Ancak Trump, seçim sonrası Cumhuriyetçi bir Kongre ile bu vaadi hayata geçirebileceğini iddia ediyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, "Başkan Trump, Amerikan halkının refahı için her türlü adımı atmaya hazırdır" denildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de seçim öncesi gündeme gelen 5.000 dolarlık doğrudan ödeme vaadi, küresel piyasalar ve Türkiye ekonomisi açısından dolaylı etkiler taşıyor. Olası bir genişletici maliye politikası, ABD enflasyonunu ve Fed'in faiz artırım hızını etkileyerek doların global değerini yükseltebilir; bu da TL üzerinde ek baskı yaratabilir. Ayrıca Türkiye'nin ABD ile ticaret ve yatırım ilişkileri, Amerikan iç talebindeki canlanmadan olumlu etkilenebilir. Ancak önerinin yasalaşma ihtimali düşük olduğundan, kısa vadede somut bir etki beklenmiyor. Yine de ABD seçim sonuçları, Türkiye'nin dış politika ve güvenlik ilişkilerini şekillendireceği için yakından izlenmeli.
