ABD Senatosu'ndan bir grup senatör, Başkan Donald Trump'a Kanadalı uçak üreticisi Bombardier'in jet satışlarını yasaklama tehdidinden vazgeçmesi çağrısında bulundu. Senatörler, böyle bir adımın ABD'deki istihdamı ve tedarik zincirini olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Tartışma, Trump'ın Boeing ile Bombardier arasındaki ticari anlaşmazlığa müdahil olmasıyla alevlendi.
Anlaşmazlığın Arka Planı
Geçtiğimiz haftalarda Başkan Trump, Boeing'in şikayeti üzerine Bombardier'in CS100 model jetleri için ABD Ticaret Bakanlığı'nın önerdiği yüksek anti-damping vergilerini desteklemişti. Boeing, Bombardier'in Kanada ve İngiltere'deki devlet sübvansiyonları nedeniyle haksız rekabet yaptığını iddia ediyor. Buna karşılık Bombardier, uçaklarının kanat ve motor gibi kritik parçalarının ABD'de üretildiğini ve bu nedenle Amerikan iş gücüne katkı sağladığını belirtti.
Senatörler, Trump'ın açıklamalarının ardından ortak bir mektup yayınlayarak, olası bir satış yasağının ABD'deki binlerce işi riske atacağını ve müttefik Kanada ile ticari ilişkileri gereksiz yere gereceğini vurguladı. Mektupta, Bombardier'in ABD'deki tedarikçilerine yaptığı yıllık 2 milyar dolarlık harcamanın altı çizildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gerilim, Trump yönetiminin korumacı ticaret politikalarının bir yansıması olarak görülüyor. Kanada, ABD'nin en büyük ticaret ortaklarından biri ve NATO müttefiki. Olası bir yasak, Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'nın (NAFTA) yeniden müzakere edildiği bir dönemde tansiyonu yükseltebilir. Ayrıca, Bombardier'in İngiltere ve Kuzey İrlanda'daki fabrikaları da etkilenecek; bu da Brexit sonrası ticaret anlaşmaları arayan Londra için endişe kaynağı.
Uzmanlar, meselenin sadece iki şirket arasında bir anlaşmazlık olmadığını, aynı zamanda ABD'nin ticaret politikalarının küresel tedarik zincirlerini nasıl etkilediğini gösterdiğini belirtiyor. Boeing'in şikayeti, ABD Ticaret Bakanlığı'nın Bombardier'e yüzde 219 oranında anti-damping vergisi getirme kararıyla sonuçlandı; nihai kararın önümüzdeki aylarda verilmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile Kanada arasındaki bu ticari gerilim, Türkiye'nin kendi savunma ve havacılık sanayii için dersler barındırıyor. Türkiye, yerli uçak projeleriyle (örneğin Hürjet ve Milli Muharip Uçak) benzer şekilde dışa bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. Ayrıca, ABD'nin korumacı adımları, Türkiye'nin ABD ile yaşadığı ticaret sorunlarında (örneğin çelik ve alüminyum vergileri) emsal teşkil edebilir. Kanada ile iyi ilişkileri olan Türkiye, bu anlaşmazlıkta tarafsız kalarak NATO içi dayanışmayı vurgulayabilir.
