Petrol fiyatları, İran’ın İsrail’e yönelik füze saldırısı ve Hürmüz Boğazı’nda bir petrol tankerine el konulması haberlerinin ardından keskin bir yükseliş kaydetti. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4 artışla 78 dolar seviyesine çıkarken, Batı Teksas türü (WTI) ham petrol de 74 doların üzerine çıktı. Piyasalar, Ortadoğu’daki gerginliğin doğrudan enerji arzını tehdit etmeye başlamasıyla alarm durumuna geçti. İran’ın saldırısı, İsrail’in Şam’daki İran konsolosluğuna yönelik olduğu iddia edilen saldırıya misilleme olarak gerçekleştirildi. Aynı saatlerde Hürmüz Boğazı’nda bir ticari geminin alıkonulması, bölgedeki ticaret yollarının güvenliğine ilişkin endişeleri körükledi.
Gelişmenin arka planı: İran-İsrail gerginliği ve Hürmüz Boğazı
İran Devrim Muhafızları, 13 Nisan 2024 gecesi İsrail’e yönelik insansız hava araçları ve füzelerle bir saldırı başlattı. İranlı yetkililer, saldırının İsrail’in Suriye’nin başkenti Şam’da bulunan İran konsolosluğuna 1 Nisan’da düzenlediği ve yedi İranlı subayın ölümüne yol açan hava saldırısına karşılık olduğunu ifade etti. İsrail ise konsolosluk saldırısına ilişkin resmi bir sorumluluk üstlenmemiş olsa da, İran’ı hedef alan bölgesel operasyonlarda aktif olduğu biliniyor.
Bu askeri gerginliğe paralel olarak, Hürmüz Boğazı’nda İran donanmasına bağlı birlikler, uluslararası sularda seyreden bir petrol tankerine el koydu. İranlı yetkililer, geminin “çevre kirliliği” nedeniyle alıkonulduğunu öne sürerken, uluslararası gözlemciler bu hamleyi İran’ın boğaz üzerindeki stratejik kontrolünü göstermek için yaptığı bir güç gösterisi olarak yorumluyor. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, küresel enerji güvenliği açısından kritik bir darboğaz konumunda. Son olay, piyasalara İran’ın bu su yolunu bir silah olarak kullanma ihtimalini hatırlattı.
Küresel etkiler: Piyasalar, jeopolitik risk ve enerji arzı
Petrol fiyatlarındaki sıçrama, yatırımcıların Ortadoğu’da daha geniş bir çatışma riskini fiyatlamasıyla gerçekleşti. Analistler, çatışmanın Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük petrol üreticilerini doğrudan etkilememesi durumunda bile, nakliye maliyetlerindeki ve sigorta primlerindeki artışın enerji fiyatlarını yukarı çekeceğini belirtiyor. Ayrıca, ABD’nin bölgedeki askeri varlığı ve İsrail’e verdiği destek, çatışmanın büyümesi halinde Tahran’ın Hürmüz’deki trafiği tamamen durdurma olasılığını da gündeme getiriyor.
Bu gelişmeler, küresel enflasyonla mücadele eden merkez bankaları için yeni bir risk faktörü oluşturuyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, özellikle enerji ithalatçısı ülkelerde maliyet baskılarını artırarak faiz indirimi beklentilerini zayıflatabilir. Asya-Pasifik bölgesinde Japonya ve Güney Kore gibi büyük petrol ithalatçıları, olası bir Hürmüz kapatmasına karşı stratejik petrol rezervlerini gözden geçiriyor. Avrupa ise Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji arzı krizinden henüz çıkmışken, yeni bir darboğazla karşı karşıya.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 90’ını ithal eden bir ülke olarak, küresel petrol fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkileniyor. Brent petroldeki 4 dolarlık artış, Türkiye’nin cari açığını ve enerji faturasını olumsuz etkileyecek. Ayrıca, Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya’daki enerji koridoru projeleri, bölgesel istikrara bağımlıdır. Hürmüz Boğazı’ndan geçen LNG ve petrol sevkiyatlarındaki aksamalar, Akdeniz’deki rafinerilere ve Kıbrıs’taki enerji aramalarına dolaylı yansıyabilir. Türk dış politikası, İran ve İsrail arasındaki gerginliği azaltmaya yönelik arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırmalıdır; zira çatışmanın bölgeselleşmesi, Türkiye’nin enerji merkezi olma hedefini ve güney sınırlarındaki güvenlik dengesini tehdit etmektedir.
