Kanada'nın kuzey Ontario bölgesindeki orman yangınlarından binlerce kilometre uzakta, ülkenin en büyük kenti Toronto'da yaşayan Erin O'Connor, gökyüzünün turuncuya büründüğünü ve havanın 'neredeyse kıyamet gibi' göründüğünü söylüyor. O'Connor, 'Nefes alamıyordum' diyerek, haftalarca süren dumanlı havanın sağlığını nasıl etkilediğini anlatıyor. Bu durum, iklim değişikliğiyle birlikte artan orman yangınlarının, yalnızca yangın bölgelerini değil, kıtaları aşan bir sağlık krizini de beraberinde getirdiğini gösteriyor.
Bilim İnsanları Sağlık Etkilerini Araştırıyor
Bilim insanları, orman yangını dumanının yol açtığı hava kirliliğinin, kalp ve akciğer hastalıklarından erken ölümlere kadar geniş bir yelpazede sağlık sorunlarına neden olduğunu belirtiyor. Araştırmalar, dumanın içindeki ince partiküllerin (PM2.5) ciğerlere derinlemesine nüfuz ederek kana karışabildiğini ve kalp krizi, inme, astım ve bronşit gibi rahatsızlıkları tetiklediğini ortaya koyuyor. Kanada Sağlık Enstitüsü'nden Dr. Sarah Henderson, 'Duman, sigara dumanından farksız; milyonlarca insanı etkiliyor' diyor ve hava kalitesi uyarılarına rağmen düşük gelirli toplulukların etkilenme riskinin daha yüksek olduğunu vurguluyor.
İklim değişikliği nedeniyle yangın mevsimlerinin uzaması ve şiddetlenmesi, bu sorunu daha da acil hale getiriyor. ABD'de yapılan bir araştırma, 2008'den 2012'ye kadar yangın dumanına maruz kalmanın, ülke genelinde yılda yaklaşık 5.000 erken ölüme yol açtığını tahmin ediyor. Uzmanlar, bu sayının giderek artacağı konusunda uyarıyor.
Küresel Boyut ve Önlemler
Orman yangını dumanı, sadece Kanada ve ABD'yi değil, Avrupa ve Asya'yı da etkiliyor. Geçtiğimiz yıl İspanya, Portekiz ve Yunanistan'daki yangınlar, kıta genelinde hava kirliliğine yol açtı. Benzer şekilde, Sibirya'daki yangınların dumanı Alaska'ya kadar ulaştı. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), hava kirliliğinin her yıl 7 milyon kişinin erken ölümüne neden olduğunu açıkladı ve ülkelerin acil önlem alması çağrısında bulundu.
Uzmanlar, yangın dumanına karşı korunmanın en etkili yolunun, kötü hava kalitesi günlerinde dışarı çıkmamak ve hava temizleyici kullanmak olduğunu belirtiyor. Ancak uzun vadede, iklim değişikliğiyle mücadele ve orman yönetimi politikalarının gözden geçirilmesi gerekiyor. Ayrıca, düşük gelirli ülkelerin bu tür sağlık krizlerine karşı hazırlıklı olması için uluslararası iş birliği şart.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında yer alması nedeniyle orman yangınlarına yatkın bir ülke. 2021 yılında yaşanan büyük yangınlar, bu durumu gözler önüne sermişti. Yangın dumanının sağlık üzerindeki etkileri, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde sağlık sistemleri üzerinde ek bir yük oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sera gazı emisyonlarını azaltma ve orman yangınlarına karşı daha dirençli politikalar geliştirmesi, hem sağlık hem de çevre açısından kritik önem taşıyor. Uzmanlar, Türkiye'nin orman yangını erken uyarı sistemleri ve hava kalitesi izleme ağlarını güçlendirmesi gerektiğini vurguluyor.
