Macaristan'ın 16 yıl boyunca iktidarda kalan ve Nisan ayında yapılan seçimlerde kaybederek görevi yeni Başbakan Peter Magyar'a devreden eski milliyetçi lider Viktor Orban, destekçilerine ülkede demokrasinin çiğnendiğini savunarak sokaklara çıkma çağrısı yaptı. Orban, 22 Temmuz'da Budapeşte'de düzenlediği mitingde, yeni hükümeti 'tiranlık' olarak nitelendirdi ve Macar halkını özgürlüklerini savunmaya davet etti. Bu çağrı, ülkede siyasi gerilimin yeniden tırmanmasına yol açarken, Avrupa Birliği de Macaristan'daki demokrasi ve hukukun üstünlüğü tartışmalarını yakından takip ediyor.
Gelişmenin arka planı
Viktor Orban, 1998-2002 ve 2010-2024 yılları arasında başbakanlık yaparak Macaristan'ın en uzun süre iktidarda kalan lideri oldu. Ancak Nisan 2024'te yapılan genel seçimlerde merkez sağ ittifakın adayı Peter Magyar karşısında yenilgiye uğradı. Magyar, seçim kampanyasında yolsuzlukla mücadele, demokratik standartların yükseltilmesi ve AB ile ilişkilerin düzeltilmesi vaatleriyle öne çıkmıştı.
Orban, iktidarı kaybettikten sonra siyasi geleceği hakkında sessiz kalmıştı. Ancak son haftalarda yeni hükümetin uygulamalarını sert bir dille eleştirmeye başladı. Orban, Magyar hükümetini 'demokrasiyi yok etmek', 'muhalefeti susturmak' ve 'medyayı kontrol altına almak'la suçluyor. Orban, mitinginde yaptığı konuşmada, 'Macaristan'da artık özgürlük kalmadı. Yeni yönetim, tıpkı bir tiran gibi halkın sesini kısmak istiyor. Biz buna izin vermeyeceğiz' ifadelerini kullandı.
Öte yandan Peter Magyar hükümeti, Orban'ın suçlamalarını reddediyor ve kendilerinin demokrasiyi güçlendirdiğini savunuyor. Hükümet sözcüsü, Orban'ın uzun yıllar süren iktidarının ardından muhalefete düşmekte zorlandığını ve bu nedenle gerçek dışı suçlamalar yaptığını belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Macaristan'daki bu siyasi kriz, Avrupa Birliği'nde de yankı buluyor. Orban, iktidarı döneminde AB ile sık sık karşı karşıya gelmiş, özellikle göç politikaları ve hukukun üstünlüğü konularında Brüksel'le çatışmıştı. Orban'ın muhalefete düşmesi, AB içinde Macaristan'ın demokratik dönüşümü için bir fırsat olarak görülüyor.
Ancak Orban'ın hala önemli bir destek tabanı bulunuyor ve sokak çağrılarının karşılık bulması halinde ülkede siyasi istikrarsızlık derinleşebilir. Avrupa Parlamentosu'ndaki bazı milletvekilleri, Macaristan'daki gelişmeleri endişeyle izlediklerini belirterek, Orban'ın söylemlerinin demokratik kurumlara zarar verebileceği uyarısı yaptı.
Bölgesel olarak, Orta Avrupa'da yükselen popülist dalganın gerilemesi açısından Macaristan örneği önem taşıyor. Polonya'da muhalefetin iktidara gelmesiyle benzer bir dönüşüm yaşanmıştı. Macaristan'daki süreç, bölgedeki diğer ülkeler için de bir gösterge niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Macaristan'daki bu siyasi gelişme, Türkiye açısından dolaylı ancak önemli bir etkiye sahip. Türkiye, Macaristan ile özellikle ticaret ve enerji alanında güçlü bağlara sahip. Orban'ın iktidarı döneminde iki ülke arasında yakın bir ilişki kurulmuş, Türkiye'nin AB'ye entegrasyonu konusunda Macaristan'ın desteği önemli olmuştu. Yeni Macar hükümetinin AB yanlısı bir tutum benimsemesi, Türkiye-AB ilişkilerinde dengeleri değiştirebilir. Ayrıca, Orta Avrupa'daki popülist dalganın gerilemesi, Türkiye'de de benzer tartışmaları etkileyebilir. Türkiye'nin bu süreci dikkatle izlemesi ve yeni hükümetle ilişkilerini geliştirmesi, dış politika stratejisi açısından önem taşıyor.
