Nijer, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden (UCM) ayrılan en son ülke oldu. Batı Afrika ülkesinin bu kararı, bölgede giderek artan güvenlik tehditleri ve siyasi istikrarsızlık ortamında geldi. Nijer hükümeti, egemenlik haklarını gerekçe göstererek Roma Statüsü'nden çekilme işlemlerini başlattığını açıkladı. Bu gelişme, UCM'nin Afrika ülkeleri nezdindeki itibarının sorgulanmasına yol açan bir dizi çekilmenin en son halkasını oluşturuyor.
Çekilmenin Arka Planı
Nijer, 26 Temmuz 2023'te gerçekleşen askeri darbenin ardından yönetimi devralan cunta liderliğindeki geçici hükümet tarafından yönetiliyor. Yeni yönetim, UCM'yi “emperyalist bir araç” olarak nitelendirerek ülkenin iç işlerine müdahale ettiği suçlamasında bulundu. Çekilme kararı, Nijer'deki siyasi aktörlerin UCM'nin adalet anlayışının Batı çıkarlarına hizmet ettiği yönündeki yaygın eleştirilerini yansıtıyor.
Nijer'in bu hamlesi, Sahra Altı Afrika'da artan terör tehdidi ve bölgesel güvenlik krizleri bağlamında gerçekleşiyor. Ülke, Mali ve Burkina Faso'dan sonra son iki yıl içinde UCM'den çekilen üçüncü Sahel ülkesi oldu. Nijer hükümeti, çekilme kararının gerekçesini resmi olarak “adaletin siyasallaşması” ve mahkemenin Afrika ülkelerine yönelik önyargılı tutumu olarak açıkladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
UCM'den art arda gelen çekilmeler, Afrika Birliği içinde mahkemeye yönelik artan hoşnutsuzluğu ortaya koyuyor. Nijer'in kararı, özellikle Sahel bölgesinde faaliyet gösteren cihatçı gruplarla mücadele eden ülkelerin uluslararası hukuk kurumlarına olan güvenini sarsıyor. Nijer'in çekilmesi, UCM'nin meşruiyetini ve uluslararası ceza adaletinin evrenselliğini sorgulatan bir süreci hızlandırıyor.
UCM'nin şu ana kadar yürüttüğü soruşturmaların büyük çoğunluğunun Afrika ülkelerine odaklanması, mahkemenin seçici adalet dağıttığı eleştirilerini beraberinde getiriyor. Nijer'in bu kararı, UCM'nin Afrika'daki faaliyetlerini daha da zorlaştıracak bir diplomatik krize yol açabilir. Batılı ülkeler, çekilmenin uluslararası hukukun üstünlüğüne darbe vuracağını belirtirken, Rusya ve Çin gibi ülkeler ise Nijer'in egemenlik hakkını desteklediklerini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nijer'in UCM'den çekilmesi, Türkiye'nin Afrika politikası açısından dolaylı etkiler doğurabilir. Ankara, son yıllarda Sahel bölgesiyle güvenlik ve ekonomik iş birliğini artırmış durumda. Nijer'deki siyasi istikrarsızlık ve uluslararası hukuk kurumlarına yönelik güvensizlik, Türkiye'nin bölgedeki yatırımlarını ve askeri iş birliklerini etkileyebilir. Ayrıca, UCM'ye yönelik bu tür çekilmelerin yaygınlaşması, uluslararası ceza adaleti sisteminin zayıflamasına yol açarken, Türkiye'nin bu alandaki dengeli politikasını sürdürmesini gerektiriyor. Türkiye'nin hem Afrika ülkeleriyle ilişkilerini güçlendirmesi hem de uluslararası hukuk normlarına bağlılığını vurgulaması önem arz ediyor.
