1995 Srebrenitsa soykırımından hüküm giyen eski Bosnalı Sırp general Ratko Mladic'in cenazesi, Belgrad'da düzenlenen törenle toprağa verildi. Törene Sırbistan ve Bosnalı Sırp liderler katıldı. Cenaze, Bosna Hersek'te yaklaşan seçimler öncesinde bölgesel gerilimi derinleştirdi ve siyasi dengeleri sarstı.
Mladic'in cenazesi ve siyasi yankıları
Ratko Mladic, 1992-1995 Bosna Savaşı sırasında Bosnalı Sırp ordusunun başındaydı. 1995 yılında Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak erkeğin öldürülmesinden sorumlu tutuldu ve Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından soykırım suçundan ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. 2022'de cezası kesinleşti. Mladic, 2023 yılında 80 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi, Belgrad'daki Novo Groblje mezarlığında, Sırp ve Bosnalı Sırp yetkililerin katıldığı bir törenle defnedildi. Törene Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, Bosnalı Sırp lider Milorad Dodik ve Sırp Ortodoks Kilisesi yetkilileri katıldı. Cenaze töreni, Sırbistan'da milliyetçi kesimler tarafından "bir kahramanın veda töreni" olarak sunulurken, Boşnak ve Hırvat toplumları tarafından tepkiyle karşılandı. Srebrenitsa Anneleri Derneği, cenazenin "soykırımı inkâr etmek" anlamına geldiğini belirterek uluslararası toplumu göreve çağırdı.
Cenazenin Bosna seçimlerine etkisi
Bosna Hersek, 7 Ekim 2024'te genel seçimlere gidiyor. Ülke, Dayton Anlaşması ile kurulan karmaşık bir siyasi yapıya sahip: Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska) olmak üzere iki entite, ayrıca Brcko Özerk Bölgesi'nden oluşuyor. Seçimlerde Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak, Hırvat ve Sırp üyeleri ile entite parlamentoları belirlenecek. Mladic'in cenazesi, özellikle Sırp Cumhuriyeti'nde milliyetçi duyguları kabartarak Dodik'in SNSD partisinin oylarını artırabilir. Dodik, cenazede yaptığı konuşmada "Mladic'in mirasını yaşatacaklarını" söyledi. Öte yandan Boşnak siyasetçiler, cenazenin "soykırımı meşrulaştırma girişimi" olduğunu ve seçim öncesi gerilimi tırmandırdığını belirtiyor. Uluslararası toplum, özellikle AB ve ABD, cenazenin bölgesel istikrarı bozabileceği endişesini dile getirdi. Bosna'daki seçimler, ülkenin AB yolculuğu ve reform süreci açısından kritik bir eşikte.
Bölgesel ve küresel boyut
Mladic'in cenazesi, Batı Balkanlar'da son yıllarda artan gerilimin bir yansıması. Sırbistan ile Kosova arasındaki normalleşme görüşmeleri tıkanmış durumda. Bosna'da Dodik'in ayrılıkçı söylemleri ve Sırp Cumhuriyeti'nde yargı reformu krizi devam ediyor. Rusya'nın bölgedeki etkisi, Sırbistan ve Sırp Cumhuriyeti üzerinden artıyor. Cenaze törenine Rus yetkililerin katılmaması dikkat çekici. AB, Bosna'nın üyeliği için güçlü bir teşvik sunuyor ancak iç siyasi istikrarsızlık süreci yavaşlatıyor. NATO, Bosna'da barış gücü EUFOR Althea ile istikrarı korumaya çalışıyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kararları, soykırım inkârıyla mücadelede önemli bir referans. Ancak Sırbistan ve Sırp Cumhuriyeti'nde Mladic'e duyulan sempati, bu kararların toplumsal düzeyde tam karşılık bulmadığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bosna Hersek, Türkiye'nin Balkanlar'daki en önemli ortaklarından biri. Türkiye, Boşnak toplumunun haklarını savunuyor ve Dayton Anlaşması'nın değiştirilmesi çağrısı yapıyor. Mladic'in cenazesi, Türkiye'nin bölgedeki barış ve istikrar çabalarını zorlaştırabilir. Seçim sonrası Bosna'da Sırp milliyetçiliğinin güçlenmesi, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü ve ekonomik yatırımlarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, soykırım inkârıyla mücadelede kararlı bir tutum sergiliyor; cenaze töreni, uluslararası toplumun bu konudaki duyarlılığını test ediyor. Türkiye'nin, Bosna'daki seçimlere müdahil olmadan, tüm taraflarla diyalog kanallarını açık tutması ve istikrarı teşvik etmesi kritik.
