Laoslu sığınmacı Khieo Lapchanh, Tayland'ın başkenti Bangkok'ta geçen hafta aniden ortadan kayboldu. Lapchanh'ın kayboluşu, ülkede son yıllarda yaşanan benzer vakaların son halkası olarak dikkat çekiyor. Uluslararası Af Örgütü ve yerel sivil toplum kuruluşları, olayın "ulusötesi baskı" (transnational repression) kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Laos yönetiminin, ülke dışındaki muhalifleri hedef aldığı iddiaları uzun süredir gündemde.
Gelişmenin Arka Planı: Lapchanh Kimdir ve Neden Kayboldu?
Khieo Lapchanh, Laos'un kuzeyindeki Huaphanh eyaletinden geliyor. 2021 yılında Tayland'a iltica başvurusunda bulunan Lapchanh, Bangkok'ta bir mülteci barınağında yaşıyordu. Kendisi, Laos hükümetine karşı Eleştirel görüşleri nedeniyle ülkesinde baskı gördüğünü iddia ediyordu. Lapchanh, son olarak 12 Mart 2025 tarihinde Bangkok'un Phra Khanong bölgesindeki bir kafeden çıkarken görüldü. O günden bu yana kendisinden haber alınamıyor.
Tayland polisi, kaybolma ihbarını aldıktan sonra soruşturma başlattı ancak şu ana kadar somut bir bulguya ulaşılamadı. Lapchanh'ın cep telefonu sinyalleri, kaybolduğu günün akşamı aniden kesildi. Ailesi ve arkadaşları, Lapchanh'ın kaçırılmış olabileceğinden endişe ediyor. Uluslararası Af Örgütü Tayland temsilcisi, "Bu tür kaybolmalar tesadüf değil. Laoslu sığınmacılar sistematik olarak hedef alınıyor" açıklamasında bulundu.
Lapchanh'ın kayboluşu, Tayland'da yaşayan Laoslu mülteciler arasında korku yarattı. Birçok sığınmacı, Tayland polisinin Laos istihbaratıyla işbirliği yaptığını ve kaybolmaların bu yüzden aydınlatılamadığını öne sürüyor. Tayland hükümeti ise suçlamaları reddediyor ve ülkedeki mültecilerin güvenliğinin sağlandığını savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Ulusötesi Baskı Nedir?
Ulusötesi baskı, bir devletin kendi sınırları dışında yaşayan muhaliflerini, aktivistlerini veya sığınmacıları hedef alarak sindirme, kaçırma veya öldürme eylemlerini tanımlar. Güneydoğu Asya'da özellikle Laos, Vietnam ve Kamboçya gibi tek partili rejimlerin, komşu ülkelerdeki muhalifleri hedef aldığı biliniyor. Tayland, bu ülkelerden kaçan sığınmacılar için önemli bir sığınak olsa da, Bangkok yönetiminin zaman zaman bu kişileri geri gönderdiği rapor ediliyor.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK), Tayland'da kaybolan Laoslu sığınmacı sayısının son beş yılda arttığını belirtiyor. 2020'den bu yana en az 12 Laoslu muhalifin Bangkok'ta iz bırakmadan kaybolduğu kaydedildi. Bu kişilerden bazılarının daha sonra Laos'ta hapiste olduğu ortaya çıktı. Ancak çoğunun akıbeti hâlâ bilinmiyor.
Uluslararası toplum, Tayland'ı mültecileri korumak için daha etkin önlemler almaya çağırıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Tayland'ın 1951 Mülteci Sözleşmesi'ne taraf olmadığını hatırlatarak, ülkedeki mültecilerin yasal korumadan yoksun olduğunu vurguluyor. ASEAN'ın mülteci hakları konusundaki sessizliği ise eleştiriliyor. Çin'in bölgedeki artan etkisi, Laos gibi ülkelerin muhalifleri bastırma konusunda daha cesur davranmasına yol açıyor olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Olay, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, ulusötesi baskı ve mülteci hakları konusunda küresel bir soruna işaret ediyor. Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla milyonlarca mülteciye ev sahipliği yapıyor ve zaman zaman sığınmacıların geri gönderilmesi tartışmaları yaşanıyor. Bu tür vakalar, Türkiye'nin mülteci politikalarını uluslararası hukuk çerçevesinde gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Türkiye'nin ASEAN ülkeleriyle ilişkileri sınırlı olsa da, insan hakları ihlalleri karşısında tutum alması, uluslararası itibarını güçlendirebilir.
