İsveç, artan çete şiddeti ve organize suç dalgasıyla mücadelede radikal bir adım atmaya hazırlanıyor. Parlamento, 13 yaşındaki çocukların cezai sorumluluğunu kabul eden ve ciddi suçlarda hapis cezasına çarptırılmalarını öngören yasa teklifini oylayacak. Mevcut uygulamada 15 yaş altı çocuklar cezai ehliyete sahip değilken, yeni düzenleme ile yaş sınırının 13'e indirilmesi, özellikle çete şiddetine karışan gençlerin yargılanmasını mümkün kılacak. Hükümet, bu adımın suç önleme ve caydırıcılık açısından kritik olduğunu savunuyor.
Artan Çete Şiddeti ve Genç Suçlular
Son yıllarda İsveç'te çete kaynaklı şiddet olayları hızla artarken, özellikle gençlerin bu suç örgütlerine katılımı endişe verici boyutlara ulaştı. Polis raporlarına göre, silahlı çatışmalar ve bombalı saldırıların sayısı son beş yılda üç katına çıktı. Bu olaylarda faillerin giderek daha genç yaşta olması, yasal düzenlemeleri zorunlu kıldı. 2023 yılında Stockholm'de bir gençlik merkezine düzenlenen bombalı saldırıda, 14 yaşında bir çocuğun gözaltına alınması ülkede büyük yankı uyandırmıştı. İsveç Adalet Bakanı Gunnar Strömmer, "Çocukları suça sürükleyen bir ortam var ve biz bu kısır döngüyü kırmak zorundayız" açıklamasını yaptı. Yeni yasa tasarısı, 13-14 yaş arası çocukların cinayet, adam öldürmeye teşebbüs, ağır silahlı soygun ve patlayıcı madde kullanımı gibi ağır suçlardan yargılanmasına olanak tanıyor. Mahkeme, suçun ağırlığına göre en fazla dört yıl hapis cezası verebilecek; ancak cezaların çoğu denetimli serbestlik veya eğitim programlarına dönüştürülebilecek. Hükümet, bu düzenlemenin sadece cezalandırma değil, aynı zamanda rehabilite etme amacı taşıdığını vurguluyor.
Avrupa'da Yaygınlaşan Eğilim
İsveç'in bu hamlesi, Avrupa'da tek başına değil. Almanya, Fransa ve Hollanda gibi ülkeler de artan genç suçluluğuyla mücadelede cezai sorumluluk yaşını düşürmeyi tartışıyor. Hollanda'da 12 yaşındaki çocuklar belirli ağır suçlardan yargılanabiliyor. Almanya'da ise çete şiddetine karışan gençler için özel ıslahevleri kurulması planlanıyor. Avrupa Birliği, genç suçluluğunun önlenmesinde eğitim ve sosyal entegrasyonun önemini vurgularken, bazı ülkeler cezai yaptırımların caydırıcı olduğunu savunuyor. Uzmanlar, bu yaklaşımın çocuk hakları açısından tartışmalı olduğunu belirtiyor; Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre, cezai sorumluluk yaşı 12'nin altına indirilmemeli. İnsan hakları örgütleri, çocukların yetişkinler gibi yargılanmasının travma yaratacağı ve topluma yeniden kazandırılmasını zorlaştıracağı uyarısında bulunuyor. Bununla birlikte, İsveç hükümeti, yasanın çocukların korunmasına yönelik önlemlerle dengelendiğini ve mahkemelerin her vakayı bireysel olarak değerlendireceğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsveç'teki bu gelişme, Türkiye'de de zaman zaman gündeme gelen çocuk suçluluğu ve cezai ehliyet tartışmalarını akla getiriyor. Türkiye'de cezai sorumluluk yaşı 12 iken, 12-15 yaş arası çocuklar sadece belirli ağır suçlardan yargılanabiliyor ve hapis cezaları sınırlandırılıyor. Avrupa genelinde yaşanan bu eğilim, Türkiye'nin de çocuk adalet sistemi reformlarına yönelmesine yol açabilir. Özellikle büyük şehirlerde çeteleşme ve uyuşturucu ticareti gibi suçlara karışan gençlerin sayısındaki artış, benzer önlemleri gündeme getirebilir. Ancak, Türkiye'nin mevcut hukuki altyapısı ve çocuk koruma politikaları, bu tür cezai düzenlemelerden önce sosyal ve eğitsel önlemlere ağırlık verilmesini gerektiriyor. Küresel boyutta ise, bu tartışmalar, çocuk suçluluğunda cezalandırma mı yoksa rehabilitasyon mu sorusunu yeniden gündeme taşıyor; Türkiye bu denklemde dengeli bir yol izlemek durumunda.
