BBC'nin yürüttüğü bir araştırma, sosyal medya platformlarında faaliyet gösteren yasa dışı sperm bağışı ağlarının, özellikle ekonomik ve duygusal açıdan kırılgan durumdaki kadınları hedef aldığını ortaya koydu. Araştırma kapsamında, bir bağışçının, 'bebek ezmesi' olarak adlandırdığı meni örneğini, bir kutu domates püresi ile birlikte posta yoluyla 100 sterlin karşılığında teslim ettiği belirlendi. Bu durum, tıbbi güvenlikten yoksun, denetimsiz ve potansiyel olarak tehlikeli bir uygulamanın boyutlarını gözler önüne seriyor.
Denetimsiz sperm ticareti
BBC muhabirleri, Facebook ve WhatsApp gruplarında reklamı yapılan bu hizmetlere kolayca erişebildi. Birkaç dakika içinde, birden fazla donörle iletişime geçildi ve fiyat teklifleri alındı. Donörlerden biri, menisini 'el yapımı ve organik' olarak tanımlarken, bir diğeri 'yüksek kaliteli genetik materyal' vaadinde bulundu. Araştırma ekibi, 100 sterlin karşılığında bir donörden örnek satın aldı. Örnek, bir kutu domates püresi ile aynı koli içinde, buzdolabında saklanması tavsiye edilerek gönderildi. Uzmanlar, bu tür uygulamaların cinsel yolla bulaşan hastalıklar, genetik bozukluklar ve yasal sorunlar açısından ciddi riskler taşıdığını vurguluyor.
İngiltere'de sperm bağışı, İnsan Döllenmesi ve Embriyoloji Kurumu (HFEA) tarafından düzenleniyor. Yasal olarak, sperm bağışçıları tıbbi testlerden geçmek zorunda ve donörlerin kimlik bilgileri kayıt altına alınıyor. Ancak sosyal medyada faaliyet gösteren yasa dışı ağlar, bu düzenlemelerin tamamen dışında kalıyor. HFEA sözcüsü, 'Bu tür uygulamalar hem bağışçılar hem de alıcılar için büyük riskler barındırıyor. Kadınların sağlıklarıyla oynanıyor' dedi.
Küresel bir sorun
Benzer vakalar, dünyanın birçok ülkesinde rapor ediliyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde, sosyal medyada 'doğal aile kurma' grupları adı altında örgütlenen ağlar, sperm bağışını ticari bir işleme dönüştürmüş durumda. Avustralya'da ise, 2023'te bir kadın, Facebook üzerinden anlaştığı bir donörden HIV kaptığını iddia ederek dava açtı. Uzmanlar, bu durumun küresel çapta düzenleme ihtiyacını ortaya koyduğunu belirtiyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), üreme sağlığı hizmetlerinin denetimsiz dijital platformlar aracılığıyla sunulmasının, kadın sağlığı açısından acil bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de sperm bağışı ve tüp bebek uygulamaları, Sağlık Bakanlığı tarafından sıkı bir şekilde düzenlenmektedir. Ancak sosyal medyanın sınır tanımayan yapısı, Türk kadınlarının da bu tür yasa dışı ağlara maruz kalma riskini artırmaktadır. Özellikle yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları veya Türkiye'ye komşu ülkelerdeki kadınlar, bu tür hizmetlere erişimde daha savunmasız olabilir. Türkiye'nin, dijital platformlarda sağlık hizmeti sunumuna yönelik uluslararası işbirliği ve denetim mekanizmalarını güçlendirmesi, bu küresel sorunun yerel yansımalarını engellemek açısından önem taşımaktadır.
